| 1. Nazwa obiektu: |
Piaskowce dolnokredowe w Bolminie |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 48' 43,870"
Δ:
20° 20' 45,370"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Chęciny
|
| 4.1 Miejscowość: |
Bolmin |
| 5. Kraina geograficzna: |
- Pasmo Przedborsko-Małogoskie
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Odsłonięcie znajduje się na grzbiecie wzniesienia w Bominie, na południe od szosy idącej do Milechów, na tyłach gospodarstwa nr 137, około 320 m od kościoła. |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
850 Chęciny |
| 1. Długość: | od: 22 m |
| 2. Szerokość: | od: 1 m do: 3 m |
| 3. Wysokość: | od: 5 m do: 6 m |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 288 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | na obszarze chronionym |
| 3. Status - uwagi: | Obiekt znajduje się w granicach Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego |
| 4. Stan zachowania obiektu: |
- wymaga prac konserwacyjnych
|
| 5. Położenie | w pobliżu szlaku turystycznego |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | lokalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Do odsłonięcia można dojechać szosą, choć pozostawienie większego samochodu (np. autokaru) możliwe jest w odległości około 300 m na parkingu przy kościele w Bolminie. Odsłonięcie znajduje się na terenie prywatnej posesji, zamieszkiwanej przez życzliwych właścicieli. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Stanowisko to stanowi jedno z nielicznych, a zarazem największe i łatwo dostępne, bo leżące poza wyrobiskami czynnych kamieniołomów, odsłonięcie utworów wczesnej kredy w południowo-zachodnim obrzeżeniu. |
| 14. Pozostałe uwagi: | Odsłonięcie ulega samoczynnemu niszczeniu w efekcie obsypywania się ścian i jest odnawiane przez właścicieli terenu. |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- obrzeżenie mezozoiczne Gór Świętokrzyskich
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Dolną część ściany (około 3 m) tworzą jasnozielone piaskowce. Piaskowce są drobnoziarniste, ze zmienną, obfitą domieszką frakcji średnioziarnistego piasku i frakcji pyłowej, bezwapniste. Występują w warstwach, mających postać soczew, o miąższościach wynoszących 0,2 - 1,2 m, zmieniających się na krótkich odcinkach. Poszczególne warstwy piaskowców są w różnym stopniu zlityfikowane, w efekcie oprócz przeważających piaskowców miękkich i kruchych, spotyka się też twarde, zwięzłe. Oprócz uławicenia, w poszczególnych warstwach obserwuje się podrzędną laminację soczewkową, partiami poziomą. Niektóre warstwy są masywne (pozbawione podrzędnego warstwowania).
Wykształcenie piaskowców wskazuje na ich powstanie w morskich środowiskach stosunkowo bliskiego szelfu, w strefie oddziaływania prądów i falowania sztormowego. W odsłonięciu w Bolminie dotychczas nie znaleziono skamieniałości. Wiek piaskowców został określony przez analogię do identycznych utworów odsłoniętych w rejonie Małogoszcza, w których znaleziono wczesnokredowe amonity, precyzyjnie datujące późny alb.
W górnej części ściany (około 2,5 m) odsłania się warstwa zwietrzelinowa, w postaci rumoszu piaskowców dolnokredowych, tkwiących w piasku.
Utwory kredy zostały wypiętrzone i sfałdowane w paleogenie, a największe natężenie tego procesu przypadło w jego wstępnym etapie, na pograniczu kredy i paleogenu, czyli około 65 mln lat temu. Odsłonięte w Bolminie warstwy skalne dolnej kredy, wraz z utworami górnej jury, zapadają pod kątem około 10-40 stopni ku SSW. Pozostałe powierzchnie oddzielności obserwowane w piaskowcach są powierzchniami spękań, powstałych pod wpływem naprężeń tektonicznych. Są one nachylone pod kątem około 80 stopni ku SE. Większość to spękania ciosowe. Zdarzają się też systemy licznych drobnych uskoków, o niewielkiej amplitudzie przemieszczenia. Przy nich powstały brekcje (gruzowiska) tektoniczne, tworzące strefy o grubości około 1 m.
Ze względu na lokalizację odsłonięcia na wzniesieniu, roztacza się z niego rozległy widok na sąsiadujące grzbiety Pasma Przedborsko-Małogoskiego, zbudowane z utworów górnej jury, na paleozoiczne grzbiety Gór Świętokrzyskich, wzniesienia Płaskowyżu Jędrzejowskiego i Nieckę Włoszczowską, w przewadze zbudowane z utworów górnej kredy oraz na Dolinę Nidy. |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
brak aktualizacji
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Hakenberg M. |
Paleotektonika i paleogeografia północnej części niecki miechowskiej w albie i cenomanie. |
Studia Geologica Polonica, 58: 7-97. |
1978 |
|
|
| Hakenberg M. |
Objaśnienia do Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000. Arkusz Chęciny (850). |
|
1974 |
Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa |
|
|