| 1. Nazwa obiektu: |
Odslonięcie piaskowców kwarcytowych kambru górnego w Wąworkowie |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 47' 09,480"
Δ:
21° 27' 18,440"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - opatowski - Opatów
|
| 4.1 Miejscowość: |
Wąworków |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Odsłonięcie Waworków znajduje na skarpie doliny Opatówki pomiędzy wioskami Wąworków i Pobroszyn (dolina lokalnie nazywana Czarna Dolina) , około 2 km na wschód od Opatowa. Nie należy mylić niniejszego odsłonięcia ze starym opuszczonym i zarośniętym kamieniołomem w Wąworkowie. Dojście nadrzeczną ścieżką od strony Wąworkowa po minięciu starego kamieniołomu odsłoni się ostroga, która prawdopodobnie była naturalną wychodnią przekształconą w procesie lokalnej eksploatacji. |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
854 Opatów |
| 1. Długość: | od: 20 m do: 40 m |
| 2. Szerokość: | od: 20 m do: 30 m |
| 3. Wysokość: | od: 3 m do: 7 m |
| 4. Powierzchnia: | 600 m2 |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 225 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | rekomendowany do ochrony |
| 3. Status - uwagi: | brak |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | w pobliżu szlaku turystycznego |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | krajowa |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Odsłonięcie Waworków znajduje na skarpie doliny Opatówki pomiędzy wioskami Wąworków i Pobroszyn , około 2 km na wschód od Opatowa. Nie należy mylić niniejszego odsłonięcia ze starym opuszczonym i zarośniętym kamieniołomem w Wąworkowie. Dojście nadrzeczną ścieżką od strony Wąworkowa po minięciu starego kamieniołomu (po ok. 500 m) odsłoni się ostroga, która prawdopodobnie była naturalną wychodnią przekształconą w procesie lokalnej eksploatacji. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Z uwagi na rozmiar odsłonięcia, łatwą dostępność i czytelne struktury geologiczne obiekt atrakcyjny dal turystów |
| 14. Pozostałe uwagi: | Najlepsze odsłonięcie formacji piaskowców z Wiśniówki we wschodniej części Gór Świetokrzyskich |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- Góry Świętokrzyskie (antyklinorium świętokrzyskie)
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | W zarzuconym łomie ulokowanym w skarpie Opatówki odsłania się kilkunastometrowej miąższości kompleks bardzo twardych, zwięzłych piaskowców kwarcytowych o barwie szarej. Piakowce te są silnie spękane a lokalnie mają charakter brekcji tektonicznych. Piaskowce ujęte są w grube ławice, których miąższość osiąga 3 m, Poszczególne ławice skalne, przylegają do siebie bezpośrednio, pomiędzy którymi nie ma żadnych wkładek ilasto-mułowcowych. Chociaż skałę tu występującą nazywamy piaskowcem kwarcytowym, to w przeciwienstwie do innych typów piaskowca, ani gołym okiem, ani nawet pod szkłem powiększającym, nie można dostrzec w jego strukturze ziaren piasku, ani żadnych struktur sedymentacyjnych. Skały te podobnie jak inne typy piaskowców powstały z kwarcowego piasku i mułu, jaki zgromadzi ł się ok. 500 mln lat temu na dnie morza górnokambryjskiego. Osad ten, w czasie swojej liczącej wiele milionów lat historii geologicznej, został przekształcony w niezwykle twardą, zwięzłą i odporną na wietrzenie skałę. Przyczyn ą takich przemian było rozpuszczenie ziaren kwarcu i ponowna krystalizacja rozpuszczonej krzemionki w formie cementu, który wypełnił wszelkie nawet najmniejsze pory w strukturze skalnej. Proces ten jednocześnie zatarł granice pomiędzy pierwotnymi ziarnami, z jakich składał się osad. Badania petrograficzne skał wskazują, że są to piaskowce drobno- i średnioziarniste złożone głównie z dobrze wysortowanych ziaren kwarcu. Stosunkowo licznie spotykane są także minerały ciężkie i związki żelaza. Domieszka miki, skaleni i minerałów ilastych jest bardzo nieznaczna, a skała spojona jest regeneracyjnym spoiwem krzemionkowym. Ławice piaskowcowe są silnie spękane w kilku kierunkach i znajdują się w pozycji odwróconej, o czym świadczy ulokowanie hieroglifów na górnych powierzchniach ławic. Gruboławicowe piaskowce powstały w środowisku morskim. W literaturze geologicznej przeważają poglądy o płytkomorskim środowisku ich depozycji, są jednak odmienne opinie sugerujące, że powstawały one w morzu głębokim. W wypadku badaczy, którzy przychylają się ku tej drugiej hipotezie, ławice piaskowcowe uważne są za efekt depozycji z gęstych piaszczystych prądów. W opisywanym łomie nie udokumentowano obecności, żadnych skamieniałości. Jednak w sąsiednim, obecnie już całkowicie zarośniętym kamieniołomie, ulokowanym nieopodal (kilkaset metrów na wschód) udokumentowano bogatą faunę trylobitów dokumentujących górnokambryjski wiek skał. Piaskowce z prezentowanego stanowiska reprezentują formację piaskowców kwarcytowych z Wiśniówki. Skaly te bardzo często nazywane są także „kwarcytami łysogórskim” |
| 1. Opracowanie: |
- Jan Malec
- Zbigniew Szczepanik
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Szczepanik Zbigniew
24.01.2018 14:58:22
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
26.01.2018 18:15:57
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
26.01.2018 22:00:08
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Samsonowicz J. |
Objaśnienia arkusza Opatów. Ogólna mapa geologiczna Polski w skali 1 : 100 000. |
Państw. Inst. Geol. |
1934 |
|
|
| Orłowski S. |
Kambr antykliny łysogórskiej. |
Biul. Geol. Wydz. Geol. Uniw. Warszaw., 10: 153-222. |
1968 |
|
|
| Radwański A., Roniewicz P. |
Środowisko sedymentacji górnego kambru okolic Opatowa. |
Acta Geol. Polon., 12, 3: 431-444. |
1962 |
|
|
| Dzik J., Orłowski S. |
The Late Cambrian eocrinoid Cambrocrinus. |
Acta Palaeont. Polon., 38, 1/2: 21-34. |
1993 |
|
|
| Żylińska Anna |
Stratigraphic and biogeographic significance of Late Cambrian trilobites from the (Holy Cross Mountains, Central Poland) |
Acta Geologica Polonica 52 (2) 217-238 |
2002 |
|
|
| Malec J. |
Utwory kambru w rejonie Wąworkowa i Karwowa w świetle badań sedymentologicznych. |
Posiedz. Nauk. Państw. Inst. Geol. s. 30-31 |
2010 |
(wersja internetowa) |
|
|