| 1. Nazwa obiektu: |
Odsłonięcie skał kambru dolnego na Górze Plebanskiej |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 51' 24,400"
Δ:
20° 27' 30,800"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Piekoszów (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Łaziska |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Dojazd z Kielc, przez Białogon, Jaworznię, Zagórzęedo przysiólka Stanisławów. Za ostatnimi zabudowaniami wsi podchodzimy ok. 200 m na południe ku szczytowi Góry Plebańskiej. Kamieniołom znajduję się w połowie zbocza |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
814 Piekoszów |
| 1. Długość: | od: 50 m |
| 2. Szerokość: | od: 10 m |
| 3. Wysokość: | od: 8 m |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 330 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | poza obszarem chronionym |
| 3. Status - uwagi: | brak |
| 4. Stan zachowania obiektu: |
- wymaga prac zabezpieczających
|
| 5. Położenie | w pobliżu szlaku turystycznego |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | wymagający przygotowania do ekspozycji |
| 8. Ranga obiektu: | regionalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Stanowisko łatwo dostepne, możliwy dojazd nawet dużym samochodem na odległośco ok. 200 m. od łomu |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Stanowisko stanowi jedno z najlepiej zachowanych odsłobnięc skał dolnokambryjskic w zachodniej częśći Gór Świetokrzyskich, najbardziej wartościowy element w. postaci wielkiej powierzchni ławicy wymaga odczyszczenia z roslinności |
| 14. Pozostałe uwagi: | brak |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- Góry Świętokrzyskie (antyklinorium świętokrzyskie)
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: |
- Piaskowce
- Pyłowce (mułowce)
|
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | W zarzuconym kamieniołomie, który powstał na początku XX wieku w trakcie budowy linii kolejowej Kielce – Częstochowa, odsłania się kilkumetrowej miąższości kompleks piaskowców i mułowców wieku dolnokambryjskiego. Widoczne tu ławice skalne zapadają stromo w kierunku północnym. Występujące tu skały można obserwować w dwóch ścianach wyrobiska: północnej i zachodniej. Ściana północna utworzona jest przez powierzchnię stropową ławicy piaskowcowej i daje unikalną możliwość obserwacji dużego fragmentu „skamieniałego dna” kambryjskiego zbiornika morskiego. Pomimo, że mamy tu do czynienia z jednymi z najstarszych skał osadowych, jakie można znaleźć na terenie Polski to powierzchnia skal wykazuje bardzo liczne ślady działalności organizmów, które żerując i przemieszczając się po morskim dnie całkowicie zaburzyły pierwotną strukturę osadu i zastępującej go skały. Tego typu struktury nazywamy w geologii skamieniałościami śladowymi (ichnoskamieniołościami). Są one bardzo użytecznym narzędziem dla rekonstrukcji środowiska, w jakim gromadził się, przekształcony następnie w skałę osad. W tym wypadku niewątpliwie mamy do czynienia z ze środowiskiem płytkomorski, skał umiarkowanego klimatu, być może nieco podobnym do takiego, jakie mamy na dnie dzisiejszego Bałtyku. Pomimo niezwykle licznych wystąpien ichnoskamieniałości te w odsłonięciu na Górze Plebanskiej reprezentują tylko jeden ich typ, o wałeczkowatym kształcie, niewielkiej średnicy i niezbyt dużej długości. Może to świadczyć o jakichś bardzo specyficznych warunkach środowiskowych, które z jednej strony pozwoliły na bardzo liczne występowanie organizmów, ale z drugiej ograniczały listę gatunków, jakie mogły tam przebywać. Tego typu struktury mogłyby np. powstać wówczas, kiedy na dnie znajduje się dużo pożywienia, ale ograniczona ilość tlenu pozwala na funkcjonowanie tylko nielicznych organizmów.
Na drugiej, zachodniej ścianie kamieniołomu można zobaczyć fragment profilu skalnego. Występują tutaj kilkudziesięciocentymetrowej grubości ławice twardych piaskowców, rozdzielane cienkimi wkładkami skał mułowcowo-ilastych. Badania litologiczne skał wskazują, że mamy tutaj do czynienia z dwoma typami piaskowca: takiego, który składa się prawie wyłącznie z twardych ziaren kwarcu (arenit), oraz takiego, który oprócz kwarcu zawiera w sobie dużo innych minerałów (waka). Ten drugi typ piaskowca generalnie jest kruchy i łatwo wietrzeje. Z tej przyczyny, także z powodu bardzo silnego zaburzenia struktur skał poprzez żerujące organizmy i prądy przydenne piaskowce te nie są dobrym budowlanym i zaniechano ich eksploatacji.
W przeciwienstwie do innych odsłonięć skał kambryjskich, te na Górze Plebanskiej mają czerwonawą barwę. Ten kolor jest jednak związany nie z naturalną barwą skał, ale pochodzi od skał triasowych, które obecne są w najbliższej okolicy. Procesy ich wietrzenia i spływająca zwietrzelina zabarwiła odsłaniające się skały na kolor rdzawy. W kamieniołomie na Górze Plebanskiej nie znaleziono żadnych, skamieniałości, jakie mogłyby datować osad. Jednak obecność bardzo charakterystycznych, silnie zbioturbowanych piaskowców jest bardzo typowa dla skał dolnokambryjskich reprezentujących formację z Ociesęk. |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Zbigniew Szczepanik
24.01.2018 15:29:15
|
1, Korekta opisu lokalizacji
2. Uzupełnienie i korekta charakterystyki geologicznej
3. Uzupełnienie dokumentacji graficnej o mapki lokalizacyjne
4. Uzupełninienie bibliografii
typ: User
|
Szczepanik Zbigniew
24.01.2018 15:40:30
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Szczepanik Zbigniew
06.03.2018 16:04:32
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Szczepanik Zbigniew
06.03.2018 16:26:22
|
5. Uzupełnienie dokumentacji fotograficznej o aktualne fotografie
typ: User
|
Szczepanik Zbigniew
06.03.2018 16:26:37
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
07.03.2018 09:44:24
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
03.04.2018 15:00:51
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Filonowicz P., Lindner L. |
Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Piekoszów (814). |
Instytut Geologiczny. Watrszawa. |
1986 |
|
|
| Sidło P., Stachurski M., Wójtowicz B. |
Przyroda województwa świętokrzyskiego. |
Wydz. Ochr. Środ. i Rol. Święt. Urz. Woj., Kielce |
2000 |
|
|
| Wróblewski T. |
Ochrona georóżnorodności w regionie świętokrzyskim |
Państwowy Instytut Geologiczny. Warszawa. |
2000 |
|
|
| Filonowicz P., Lindner L. |
Objaśnienia do Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000, arkusz Piekoszów (814). |
Instytut Geologiczny. Warszawa. |
1987 |
|
|
| Czarnocki J. |
Stratygrafia i tektonika Gór Świętokrzyskich. |
Prace Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Wydziału Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, tom 28. Warszawa. |
1919 |
|
|
| Orłowski S. |
Jednostki litostratygraficzne kambru i górnego prekambru Gór Świętokrzyskich. |
Acta Geologica Polonica, volumen 25, nr 3. |
1975 |
|
|
| Stachacz M. |
Ichnology of the Cambrian Ocieseki Sandstone Formation (Holy Cross Mountains, Poland. |
Ann. Soc. Geol. Polon, 86, 291-328 |
2016 |
|
|
|