| 1. Nazwa obiektu: |
Kopalne formy krasowe w Hucie Różanieckiej |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 22' 56,500"
Δ:
23° 11' 59,600"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- podkarpackie - lubaczowski - Narol
|
| 4.1 Miejscowość: |
Huta Różaniecka |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Kopalne formy krasowe są zlokalizowane w strefie zewnętrznnej SW krawędzi Roztocza, w górnej części krawędzi w ścianie odsłonięcia o ekspozycji N i SW |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
927 Józefów |
| 1. Długość: | do: 1 m |
| 2. Szerokość: | do: 1 m |
| 3. Wysokość: | brak |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 280 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | głębokość form: od 0,3 do 4,0 m |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | na obszarze chronionym |
| 3. Status - uwagi: | obiekt znajduje się w Parku Krajobrazowym Puszczy Solskiej oraz w Obszarze Specjalnej Ochrony (OSO) Dyrektywa Ptasia - PLB060008 Puszcza Solska |
| 4. Stan zachowania obiektu: |
- zadowalający
- wymaga prac zabezpieczających
|
| 5. Położenie | na terenie parku |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | lokalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | obiekt jest zlokalizowany w granicach Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej, dojście nie jest oznakowane, ale do kamieniołomów prowadzą liczne drogi dojazdowe; brakuje infrastruktury turystycznej |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | formy epikrasowe dokumentują cechy budowy geologicznej oraz procesy paleośrodowiskowe na Roztoczu, w zależności od postępującej eksploatacji odsłaniają się różne ich typy |
| 14. Pozostałe uwagi: | kieszenie i werteby krasowe są spotykane dość często na całym Roztoczu, jednakże nie wszędzie można obserwować je w odsłonięciach; w bardzo licznych odsłonięciach skał mioceńskich na Wale Huty Różanieckiej, form typu kieszeni jest stosunkowo dużo, dość unikatowe są odsłonięcia wertebów krasowych, które jakkolwiek powszechne w regionie rzadko można oglądać w przekroju poprzecznym, w niektórych odsłonięciach, na E od południowego krańca miejscowości Huta Różaniecka można obserwować także kominy krasowe |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- synklinorium brzeżne (niecka brzeżna)
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: |
- Piaski (piaski, piaski z...)
- Piaskowce
- Wapienie
|
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Kilkadziesiąt kieszeni krasowych oraz kilka niewielkich form przypominających werteby stwierdzono w licznych odsłonięciach na skłonie południowo-zachodniej krawędzi Roztocza Rawskiego. Zinwentaryzowane formy krasowe grupują się głównie w poziomie hipsometrycznym 280-290 m n.p.m.
Kieszenie, o głębokości do 1,0 m i szerokości zmieniającej się 0,15 do 0,5 m, są wykształcone generalnie w zwietrzelinie piaszczystych wapieni organodetrytycznych. Dno i ściany form są wyścielone nieciągłą warstwą dość piaszczystych iłów barwy ciemnoczerwono-brunatnej, z zawartością SiO2 rzędu 96%. Tę 2-5 cm otoczkę należy traktować jako przejaw wietrzenia chemicznego, efekt krasowienia – tzw. korę krasową. Zasadnicze wypełnienie stanowi dość masywna glina piaszczysta/piasek pylasty (z ok. 78% zwartością SiO2) z domieszką pojedynczych okruchów wapieni.
Werteby utworzyły się w wyniku ugięcia/zapadnięcia się silnie spękanego stropowego poziomu masywnych mioceńskich piaszczystych wapieni organodetrytycznych, sparytowych nad spągiem stosunkowo słabo scementowanego poziomu mioceńskich piasków kwarcowych. Werteby te mają głębokość około 2,5 m i średnicę do 3,0 m. Są wypełnione gliną piaszczystą barwy czekoladowej z okruchami wapienia detrytycznego.
Występowanie zjawisk i form krasowych jest związane ze zróżnicowaniem właściwości fizycznych skał wapiennych. Wynika to z bardzo różnorodnych warunków, w jakich następowała ich sedymentacja, a także z późniejszych procesów diagenezy i epigenezy. Zwłaszcza wapienie detrytyczne, w których występuje większość form krasowych, są znacznie zróżnicowane pod względem litologii – od odmian zbitych i twardych do bardzo porowatych i łatwo rozpadających się. Miejscowe piaszczyste wapienie organodetrytyczne, sparytowe, są masywne i twarde, mają strukturę bioklastyczną oraz teksturę zbitą, zawierającą spoiwo sparytowe. Charakterystyczną ich cechą jest obecność drobno- lub mikroziarnistego spoiwa kalcytowego. Pod względem składu chemicznego charakterystyczna jest około 85 % zawartość CaCO3 i około 10 % SiO2. Pod względem własności fizycznych, wapienie organodetrytyczne sparytowe, w porównaniu z wapieniami porowatymi (bruśnieńskimi), cechuje większa gęstość pozorna, mniejsza porowatość i mniejsza nasiąkliwość oraz kilkakrotnie większa wytrzymałość na ściskanie. W przypadku niecałkowitego wypełnienia przestrzeni porowej na ściankach zaobserwowano charakterystyczne drobne konkrecje kalcytowe, które utworzyły się w początkowej fazie cementacji skały. Zaobserwowano także konkrecje kalcytowe, które powstały się w stropowej części ławic mioceńskich wapieni w strefie pustek po ugięciu wapieni, przed zapełnieniem przestrzeni międzyławicowych przez czwartorzędowy materiał piaszczysto-pylasty.
Zinwentaryzowane kieszenie i werteby rozwijały się najprawdopodobniej w zmieniających się warunkach klimatycznych, związanych najpierw z neogenem, a następnie plejstocenem. |
| 1. Opracowanie: |
- Teresa Brzezinska-Wójcik
- Łukasz Chabudziński
- Zbigniew Cierech
|
| 2. Aktualizacje: |
brak aktualizacji
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Brzezińska-Wójcik T. & Harasimiuk M. |
Tektoniczne i litologiczne uwarunkowania rozwoju form krasowych na Roztoczu |
Materiały 43. Sympozjum Speleologicznego. Sekcja Speleologiczna Polskiego Towarzystwa Przyrodników im Kopernika, Zamość: 14-17 |
2009 |
Przegląd form krasowych |
978-83-61191-24-7 |
| Buraczyński J. |
Zarys geomorfologii Roztocza Rawskiego |
Annales UMCS Lublin B, 29 (1974): 47-76 |
1976 |
Skład chemiczny utworów wypełniających kieszenie krasowe |
ISSN 0137-1983 |
| Dobrowolski R. |
Glacjalna i peryglacjalna transformacja rzeźby krasowej północnego przedpola wyżyn lubelsko-wołyńskich (Polska SE, Ukraina NW) |
Wyd. UMCS, Lublin, ss. 184 |
2006 |
Strukturalne uwarunkowania rozwoju oraz wiek form krasowych; koncepcje rozwoju kieszeni, kominów i studni krasowych |
83-227-2581-7 |
| Jasionowski M. |
Odsłonięcie miocenu na garbie Huty Różanieckiej |
Przew. LXIX Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Geologicznego: Budowa geologiczna Roztocza (100-lecie badań polskich geologów) Krasnobród, 23-26.IX.1998: 185-186. |
1998 |
Litologia i właściwości skał |
83-227-1251-0 |
| Musiał T. |
Litologia i właściwości surowcowe wapieni miocenu Roztocza |
Rozprawy UW, Warszawa 265: 5-186 |
1987 |
Litologia i właściwości skał |
ISSN 0509-7177 |
| Pinińska J. & Dziedzic A. |
Właściwości wytrzymałościowe i odkształceniowe skał. Część V, Region Lubelski. Katalog, 9 |
Zakład Geomechaniki, Instytut Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej, Wydział Geologii UW, Warszawa, ss 97 (karta 5.5. Huta Różaniecka) |
2006 |
Litologia i właściwości skał |
83-916310-3-6 |
| Roniewicz P. & Wysocka A., |
Charakterystyka sedymentologiczna utworów środkowomioceńskich północno-wschodniej, brzeżnej strefy zapadliska przedkarpackiego |
Prace Państw. Inst. Geol. CLXVIII: 83-96 |
1999 |
Litologia i właściwości skał |
|
| Wysocka A. |
Clastic Badenian deposits and sedimentary environment of the Roztocze Hills across the Polish-Ukrainian border |
Acta Geol. Polonica 52, 4: 535-561 |
2002 |
Litologia i właściwości skał |
ISSN 0001-5709 |
|