| 1. Nazwa obiektu: |
Formy skałkowe i krasowe na Czubatce |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne naturalne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 48' 32,300"
Δ:
20° 18' 59,100"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Chęciny
|
| 4.1 Miejscowość: |
Bocheniec |
| 5. Kraina geograficzna: |
- Pasmo Przedborsko-Małogoskie
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Formy skalne znajdują się na zachodniej krawędzi grzbietu Góry Bocheńskiej, na obu kulminacjach góry Czubatki. |
| 7. Forma własności terenu: |
skarb państwa |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
850 Chęciny |
| 1. Długość: | od: 1000 m |
| 2. Szerokość: | od: 2 m do: 4 m |
| 3. Wysokość: | od: 2 m do: 10 m |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 295 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | Przedmiotem obserwacji jest próg skalny o wysokości dochodzącej do około 10 m, zlokalizowany w partiach grzbietowych obu kulminacji Czubatki. Ciągnie się on na długości około 1 km, z przerwą w otoczeniu przełęczy, dzielącej obie kulminacje. Próg wznosi się zazwyczaj pionową ścianą ponad stromym zachodnim zboczem. Górna krawędź progu przechodzi w spłaszczoną wąską powierzchnię szczytową, która dalej ku wschodowi przechodzi w strome zbocze pozbawione progu skalnego. W pobliżu wyższej (południowej) kulminacji Czubatki warstwy skalne nachylone są pod kątem około 10 stopni ku północnemu wschodowi. W północnych partiach grzbietu (północna kulminacja Czubatki) kierunek biegu warstw odchyla się ku północy, a nachylenie warstw wzrasta, sięgając około 30-40 stopni w rejonie niższej (północnej) kulminacji Czubatki. Miejscami na grzbiecie północnej kulminacji górna krawędź progu przybiera formę grzebienia skalnego o wysokości około 1 m. |
| 1. Forma własności obiektu: | skarb państwa |
| 2. Status: | chroniony |
| 3. Status - uwagi: | Opisywana forma znajduje się na terenie Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego. Fragment szczytu Góry Czubatki stanowi pomnik przyrody nieożywionej na mocy uchwały Nr 4/46/03 Rady Miejskiej w Małogoszczu z dnia 24.04.2003r. |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na szlaku turystycznym |
| 6. Dostępność: | dostęp utrudniony |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | lokalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Próg przylega do szlaku turystycznego. Dojście do obiektu wymaga zejścia ze szlaku i poruszania się równolegle do niego, u podnóża progu, bez ścieżki, po zboczu porośniętym krzewami i drzewami. Poruszanie się grzbietem północnej kulminacji Czubatki jest bardzo utrudnione ze względu na krzaczaste zarośla. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Obiekt jest interesujący ze względu na swą formę skałkową (próg skalny), zjawiska krasowe (w postaci studzien i okien krasowych) i zjawiska związanie z wietrzeniem (nisza niwalna) oraz odsłonięte odmiany litologiczne wapieni i struktury sedymentacyjne, wypreparowane przez wietrzenie. |
| 14. Pozostałe uwagi: | brak |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- obrzeżenie mezozoiczne Gór Świętokrzyskich
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: |
- formy skalne
- stoki i krawędzie
- jaskinia
|
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Próg skalny ogranicza od zachodu i południowego zachodu wąskie spłaszczenie uformowane w partii grzbietowej Góry Bocheńskiej. Próg wznosi się ścianą o wysokości do około 10 m (fot. 1). Rozpoczyna się on w rejonie niższej (północnej) kulminacji Czubatki, stanowiącej najwyższą partię grzbietową Góry Bocheńskiej i - z przerwą na obniżenie między kulminacjami - ciągnie się nieomal do szczytu wyższej (południowej) kulminacji Czubatki.
W dolnej partii ściany (około 1 m) odsłonięta jest warstwa wapieni, zbudowanych przede wszystkim z mikrokrystalicznego mułu węglanowego, tzw. mikrytu. W tym tle skalnym widoczne są rozproszone tzw. ooidy, czyli kuliste grudki węglanowe, o wielkości ziarn piasku oraz wapienny materiał organogeniczny. Obecne są poziomy występowania owalnych (jajowatych) kolonii sinic (tzw. onkoidów), o nieregularnej, koncentrycznej strukturze i średnicach do około 3 cm (fot. 2). Sporadycznie spotyka się rozproszone, kilkucentymetrowe, fragmenty muszli ramienionogów (fot. 3) oraz szczątki łodyg liliowców (równoramienne pięciokąty i gwiazdki, o wielkości paru milimetrów).
Wyższe partie ściany (około 5 m) tworzą twarde, gruboławicowe, jasnobeżowe wapienie oolitowe, zbudowane niemal wyłącznie z ooidów. Ooidom towarzyszą szczątki liliowców.
Miejscami na dolnych powierzchniach ławic skalnych zachowały się kanały utworzone przez bezkręgowce, pełzające po dnie morskim. Mają one postać krętych wałeczków (podobnych do pozostawionych przez dżdżownice), o średnicy kilku milimetrów i długości kilkunastu centymetrów.
Na powierzchniach ścian wietrzenie ujawniło laminację skały. Obrazuje ona transport i osadzanie ooidów na dnie, zachodzące pod działaniem prądów morskich. Dominuje laminacja pozioma. Sporadycznie obserwuje się nachylenie laminacji, tzw. laminację przekątną, gdzie poszczególne pakiety lamin, nachylonych w róznych kierunkach, mają po kilkadziesiąt centymetrów miąższości (fot. 1).
Miejscami, w najwyższej części ściany i ponad nią, odsłaniają się wapienie młodsze od pakietu wapieni oolitowych. Są to ponownie wapienie ze szczątkami fauny i onkoidami, znane już spod wapieni oolitowych.
U podnóża ściany, na znacznych jej odcinkach, widoczna jest tzw. nisza niwalna o głębokości do kilkudziesięciu centymetrów i wysokości do około 1,2 m (fot. 4). Jest ona efektem niszczącego działania wód, które wielokrotnie zamarzają i rozmarzają w przypowierzniowej warstwie skały. Wody te pochodzą z roztapiania śniegu, zalegającego u podstawy ściany skalnej. Na dnie niszy niwalnej leży charakterystyczna warstwa rozdrobnionego gruzu skalnego.
Próg skalny na północ od niższej kulminacji Czubatki urozmaicają dwie jaskinie (Duża i Mała Dziurawa Studnia), oddalone od siebie o około 10 m. Ich lokalizację wyznaczają współrzędne: N50*48'32,2"/E20*18'59,1" i N50*48'3,7"/E20*18'59,5". Są to pionowe studnie krasowe o głębokościach odpowiednio 3,8 m i 3,2 m. Sięgają do podstawy ściany, a ich dna pokryte są gruzem. Górne otwory, o owalnym przekroju i średnicach około 2 m (fot. 5), zlokalizowane przy krawędzi progu. W południowo-zachodnich ścianach studzien znajdują się dolne otwory w postaci okien krasowych o wysokościach odpowiednio około 3 m i 1 m, pozwalające wejść do wnętrza (fot. 6, 7). Na ścianach studzien zachowały się skromne ślady rzeźby krasowej (fot. 8, 9), a w szczelinach powstały drobne "grzybki naciekowe". Miejscami wody krasowe ujawniły pierwotną poziomą laminację skały (fot. 10).
Około 70 m na północ od wyższej kulminacji Czubatki, przy ścianie powstał ostaniec, w postaci bloku skalnego o średnicy około 2 m i wysokości około 5 m (fot. 11). Został on odcięty przez erozję od ściany skalnej i oddzielony od niej szczeliną. Szczelina ta sięga w głąb do połowy wysokości ściany i na dnie ma niespełna 1 m szerokości. |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Starzycka Anita
02.07.2016 21:23:19
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja współrzędnych, weryfikacja poprawności lokalizacji.
typ: Process
|
Romanek Andrzej
22.07.2016 11:32:34
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Romanek Andrzej
22.07.2016 11:32:43
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
25.07.2016 16:11:12
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Urban J. (red.) |
Jaskinie regionu świętokrzyskiego |
|
1996 |
|
83-900997-2-1 |
|