1. Nazwa obiektu:	Szaniec 3 - kras w gipsach szklicowych
2. Typ obiektu:	elementy rzeźby - formy denudacyjne
3. Współrzędne GPS:	Φ: 50° 31' 25,820" Δ: 20° 40' 27,350"
4. Przynależność administracyjna:	świętokrzyskie - buski - Busko-Zdrój
4.1 Miejscowość:	Szaniec
5. Kraina geograficzna:	Pogórze Szydłowskie
6. Opis lokalizacji obiektu:	Z Buska Zdroju na północ, drogą krajową 73. W pobliżu północnej granicy miasta w lewo, zgodnie z drogowskazem „Kamedułów”. Po 2,5 km w prawo, zgodnie z drogowskazem „Młyny”. do Szańca. Tam, na głównym skrzyżowaniu w lewo, na zachód, w kierunku Galowa. Po 500 m po lewej stronie szosy geostanowisko Szaniec 1 - lej krasowy. Dalej, w kierunku Galowa około 100 m i w prawo, w żwirową drogę na północ. Po około 300 m skrzyżowanie,. na którym droga żwirowa skręca w prawo pod kątem prostym. Stąd pieszo, na zachód, polną drogą do jej końca około 400 m. Tam w lewo około 100 m i po lewej stronie widoczne są płytkie zagłębienia terenu - geostanowisko „Szaniec 3 - kras w gipsach szklicowych”.
7. Forma własności terenu:	prywatna
8. Nr i nazwa arkusza mapy:	884 Pińczów

1. Długość:	do: 60 m
2. Szerokość:	do: 55 m
3. Wysokość:	brak
4. Powierzchnia:	brak
5. Objętość:	brak
6. Wysokość n.p.m.:	248 m
7. Inne mierzalne cechy:	brak

1. Forma własności obiektu:	prywatna
2. Status:	poza obszarem chronionym
3. Status - uwagi:	brak
4. Stan zachowania obiektu:	zadowalający
5. Położenie	na uboczu
6. Dostępność:	łatwo dostępny
7. Ekspozycja:	dobrze wyeksponowany
8. Ranga obiektu:	regionalna
9. Uwagi o położeniu i dostępności:	brak
10. Ocena atrakcyjności turystycznej:
11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej:
12. Ocena atrakcyjności naukowej:
13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu:	brak
14. Pozostałe uwagi:	brak

1. Regiony strukturalne Polski:	zapadlisko przedkarpackie
2. Wiek geologiczny:	miocen środkowy
3.1 Litologia:	Gipsy
3.2 Forma rzeźby terenu:	lej krasowy
3.3 Geneza:	krasowa
4. Opis geostanowiska:	W litrze wody, w temperaturze 20 stopni Celsjusza rozpuszcza się nieco ponad 2 gramy gipsu. To się może wydawać mało, ale biorąc pod uwagę trwałość procesu rozpuszczania który tu, w rejonie Szańca, rozpoczął się z chwilą opuszczenia tego obszaru przez morze i trwa do dziś (łącznie to ponad 5 milionów lat) i ilość przepływającej przez gipsy w tym czasie wody opadowej i roztopowej, skutki działania tego procesu są bardzo wyraźne i znaczące. Obszarem, gdzie manifestują się one najlepiej w Polsce jest Ponidzie, gdzie mioceńskie gipsy występują często wprost na powierzchni terenu, lub pod cienkim przykryciem przepuszczalnych skał młodszych - mioceńskich i czwartorzędowych. Proces rozpuszczania gipsów i powstałe w wyniku jego działania formy noszą nazwę krasu gipsowego. Z rozmaitością form powierzchniowych krasu gipsowego można zapoznać się w okolicach Szańca kilka kilometrów na północny zachód od Buska Zdroju. Wśród łąk znajdują się tu niewielkie kilku- kilkunastometrowej średnicy asymetryczne suche zagłębienia terenu przynajmniej z jednej strony ograniczone stromą ścianą zbudowaną z gipsów szklicowych (wielkokrystalicznych). Proces krasowienia i powstawania lejów zarysowany przy opisie geostanowiska „Szaniec 1 - lej krasowy” zachodzi tu w obrębie najniższych i najstarszych warstw gipsowych w obrębie kilku metrów nad ich spągiem. Zarazem gipsy szklicowe leżą na osadach marglistych nie ulegających krasowieniu i trudno przepuszczalnych. Ta sytuacja uzasadnia skutki krasowienia gipsów w postaci powstania niewielkich i płytkich lejów. Warto zwrócić uwagę, że wszystkie z obecnych na generalnie płaskiej powierzchni terenu krasowych zagłębień to zagłębienia suche. Świadczy to o ciągłej, także współcześnie, działalności procesów krasowych.

Kliknij na zdjęciu aby obejrzeć je w powiększeniu.

Zdjęcia	Tytuł	Autor	Data wyk.
	Lokalizacja geostanowisk w okolicach Szańca	Romanek Andrzej	02.12.2014
	Ściany płytkich lejów krasowych zbudowane są z gipsów wielkokrystalicznych (szklicowych).	Romanek Andrzej	02.12.2014
	Gipsy szklicowe w ścianie jednego z lejów krasowych	Romanek Andrzej	02.12.2014
	Odsłonięty fragment serii gipsowej	Romanek Andrzej	02.12.2014

1. Opracowanie:	Andrzej Romanek
2. Aktualizacje:	brak aktualizacji

Autor Tytuł Publikacja Rok wydania Uwagi ISBN Chwalik-Borowiec A. Rzeźba terenu parków krajobrazowych Ponidzia Świętokrzyskie i Nadnidziańskie Parki Krajobrazowe 2013 978-83-87900-33-5 Senkowicz E. Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1:50000, arkusz Pińczów Państwowy Instytut Geologiczny 1958 Kasprzyk A. Litologia, zagospodarowanie i walory naukowo-krajoznawcze gipsów Ponidzia Chrońmy Przyrodę Ojczystą, t. 54, nr 5. 1998 Urban J. Kras gipsowy w Nadnidziańskim i Szanieckim Parku Krajobrazowym Świętokrzyskie i Nadnidziańskie Parki Krajobrazowe 2008 978-83-87900-62-5 Bąbel Maciej, Olszewska-Nejbert Danuta Gipsy Borkowa - badeńska sedymentacja ewaporatowa na Ponidziu w: Góry Świętokrzyskie 25 najważniejszych odsłonięć geologicznych Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego 2012 978-83-932617-1-0