1. Nazwa obiektu:	Karabosu
2. Typ obiektu:	odsłonięcie geologiczne naturalne
3. Współrzędne GPS:	Φ: 50° 26' 59,800" Δ: 20° 41' 29,900"
4. Przynależność administracyjna:	świętokrzyskie - buski - Busko-Zdrój
4.1 Miejscowość:	Siesławice
5. Kraina geograficzna:	Dolina Nidy
6. Opis lokalizacji obiektu:	Uroczysko Karabosy położone jest kilka kilometrów na południe od Buska Zdroju
7. Forma własności terenu:	skarb państwa
8. Nr i nazwa arkusza mapy:	917 Busko Zdrój

1. Długość:	od: 121 m
2. Szerokość:	brak
3. Wysokość:	od: 3 m do: 7 m
4. Powierzchnia:	brak
5. Objętość:	brak
6. Wysokość n.p.m.:	255 m
7. Inne mierzalne cechy:	brak

1. Forma własności obiektu:	skarb państwa
2. Status:	chroniony
3. Status - uwagi:	pomnik przyrody
4. Stan zachowania obiektu:	niezadowalający
5. Położenie	w pobliżu szlaku turystycznego
6. Dostępność:	łatwo dostępny
7. Ekspozycja:	wymagający przygotowania do ekspozycji
8. Ranga obiektu:	regionalna
9. Uwagi o położeniu i dostępności:	brak
10. Ocena atrakcyjności turystycznej:
11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej:
12. Ocena atrakcyjności naukowej:
13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu:	W dawnym wyrobisku Karabosy znajdują się otwory jaskiń oraz odsłonięcia grubokrystalicznych gipsów szablastych. Można tu także zobaczyć formy krasu gipsowego. Działalność czynników atmosferycznych i wody spowodowała powstanie wyrw, rynien, zapadlisk oraz korytarzy podziemnych. Miejscami stropy jaskiń były tak cienkie, że ulegały zawaleniom.
14. Pozostałe uwagi:	Wyrobisko Karabosy leży na terenie rezerwatu stepowego oraz dwóch Parków Krajobrazowych Nadnidziańskiego i Szanieckiego

1. Regiony strukturalne Polski:	niecka miechowska (Niecka Nidziańska)
2. Wiek geologiczny:	neogen
3.1 Litologia:	Margle ilaste
3.2 Forma rzeźby terenu:	lej krasowy
3.3 Geneza:	krasowa
4. Opis geostanowiska:	W kamieniołomie Karabosy występują głównie gipsy szablaste. Gipsy te tworzą ławice zbudowane z kryształów o wielkości kilku - kilkunastu centymetrów. Kryształy są wydłużone i zakrzywione w jednym kierunku, przypominając swoim kształtem szable. Są zorientowane pionowo. Gipsy te tworzyły się na dnie płytkiego morza. Kryształy „szablaste” narastały w poszczególnych ławicach pionowo, prawdopodobnie odchylając się w kierunku przeciwnym do ruchu prądów morskich przy dnie morza. W wyrobisku można także spotkać odmianę gipsów grubokrystalicznych, krótszych o gorzej wykształconych kryształach „szablastych” oraz rozmieszczone chaotycznie rozsypujące się gipsy drobnoziarniste. Te ostatnie powstawały w rezultacie wytrącania się drobinek gipsu w całej masie zmineralizowanej wody wypełniającej basen morski. Tempo krasowienia i zawalania się pustek w gipsach zależy przede wszystkim od ich litologii. Czynnikami wewnętrznymi decydującymi o szybkości rozwoju i formie pustek krasowych w gipsach są: wielkość i kształt kryształów, szczelinowatość i uławicenie. Także cechy mineralogiczne tj. niska twardość gipsów, powodują iż procesom rozpuszczania towarzyszy często erozja oraz grawitacyjne osiadanie i obrywanie się fragmentów skał. Jaskinie tworzą rozległe ale niskie komory połączone z powierzchnią wnękami i szczelinami w częściowo zawalonych stropach. Często są one zalane wodą lub położone nieznacznie powyżej współczesnego zwierciadła wód podziemnych. Występowanie krasu gipsowego na omawianym obszarze stwierdza się wszędzie tam, gdzie skały te występują płytko. W odsłoniętych gipsach powszechnie występują powierzchniowe formy krasowe tj.: leje, rynny, jaskinie oraz nieregularne zapadliska – tzw. werteby.

Kliknij na zdjęciu aby obejrzeć je w powiększeniu.

Zdjęcia	Tytuł	Autor	Data wyk.
	Lej krasowy, uskok i szczeliny krasowe w ścianie gipsów	Lipiec Iwona	25.09.2009
	Struktury kopulaste w gipsach szablastych	Lipiec Iwona	25.09.2009
	Gipsy szablaste	Lipiec Iwona	25.09.2009

1. Opracowanie:	Iwona Lipiec
2. Aktualizacje:	brak aktualizacji

Autor Tytuł Publikacja Rok wydania Uwagi ISBN BĄBEL M. Sedymentacja badeńskich gipsów Ponidzia. Streszcz. Ref. Wygł. Na Pos. Oddziału Pozn. w 1994 r. Pol. Tow. Geol.: 11-14. 1995 CABAJ W., NOWAK W.A. Rzeźba Niecki Nidziańskiej Studia Ośr. Dokument. Fizjogr. 14:119-209 1986 DYNOWSKA I. Źródła Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej i Miechowskiej. Studia Ośr. Dokument. Fizjogr. 11, ss. 135. 1983 FLIS J. FLIS J. 1954 - Kras gipsowy Niecki Nidziańskiej Pr. Geogr. Inst. Geogr. PAN 1, ss. 73 1954 GĄSIOROWSKI H. Podziemne jeziorko w krasie gipsowym w Siesławicach Ochr. Przyr., 5: 1-5 1925 GUBAŁA J., KASZA A. & URBAN J. Jaskinie Niecki Nidziańskiej Wyd. Pol. Tow. Przyj. Nauk o Ziemi. Warszawa, ss. 173 1998 KOWALSKI K. Jaskinie Niecki Nidziańskiej W: Jaskinie Polski t. 3: 125-142. PWN, Warszawa 1954 LISZKOWSKI J. Typy morfogenetyczne oraz mechanizmy rozwoju powierzchniowego form krasu zakrytego w Polsce Biul. Geol. Wydz. Geol. Uniw. Warsz. 23: 155-168 1979 ŁYCZEWSKA J. Objaśnienia do szczegółowej mapy geologicznej Polski 1:50 000, ark Busko Zdrój Wyd. Geol. Warszawa 1972 NOWAK W.A. Zjawiska krasowe w Niecce Nidziańskiej Studia Ośr. Dokument. Fizjogr. 14: 87-117 1986 RUTKOWSKI J. Budowa geologiczna Niecki Nidziańskiej Studia Ośr. Dokument. Fizjogr. 14:35-61 1986 SAWICKI L. SAWICKI L. 1919 - O krasie gipsowym pod Buskiem Przegląd Geograficzny 1, 1-2: 306-310 1919 TURCHINOV I.I. Litologiczne uwarunkowania rozwoju procesów krasowych w badeńskich gipsach Przedkarpacia Prz. Geol. 45, 8: 803-806 1997 URBAN J. Kras gipsowy w Nadnidziańskim i Stanieckim Parku Krajobrazowym Kielce 2008 URBAN J. & GĄGOL J. Jak dawniej zwiedzano jaskinie Skorocic Jaskinie 1 (14): 31. 1999 URBAN J., GUBAŁA J., KASZA A. Jaskinie w gipsach Niecki Nidziańskiej Prz. Geol. 1(51) 2003 2003 WOŁOSZYN B.W. Jaskinie Zespołu Parków Krajobrazowych Ponidzia Studia Ośr. Dokument. Fizjogr. 18: 275-341 1990 WRÓBLEWSKI T. Ochrona georóżnorodności w regionie świętokrzyskim Państw. Inst. Geol. Warszawa, ss. 88 2000 Niemczyk J. Osuwisko mioceńskie w serii gipsowej z Siesławic na tle budowy geologicnej okolic Buska Zdroju. Przegląd Geologiczny 45; 8:811-815 1997 Urban J. Andreychouk V., Gubała J., Kasza A. Caves in gypsum of the southern Poland and the Western Ukraine - a comparison. Kras i Speleologia t. 12: 15-38 2008 Bąbel M. History of sedimentation of the Nida Gypsum deposits (Middle Miocene, Carpathian Foredeep, southern Poland) Kwartalnik Geologiczny; t. 43, nr 4, s. 429-447 1999