| 1. Nazwa obiektu: |
Rezerwat Węże (Góra Zelce) |
| 2. Typ obiektu: |
inne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
51° 05' 52,700"
Δ:
18° 47' 34,300"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- łódzkie - pajęczański - Działoszyn
|
| 4.1 Miejscowość: |
Węże |
| 5. Kraina geograficzna: |
- Wyżyna Wieluńska
- Wyżyna Śląsko-Krakowska
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Z drogi Działoszyn-Parzymiechy (DK 42) należy w miejscowości Draby skręcić na północ w kierunku miejscowości Węże. Drogą biegnie niebieski szlak pieszy i można nim dotrzeć na Górę Zelce w centrum rezerwatu (około 1 km na N od wsi Węże). Podano współrzędne szczytu G. Zelce. |
| 7. Forma własności terenu: |
skarb państwa |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
771 Działoszyn |
Obiekty w serwisie Jaskinie Polski CBDG powiązane z tym geostanowiskiem:
Jaskinia Zanokcica
| 1. Długość: | od: 600 m do: 700 m |
| 2. Szerokość: | do: 350 m |
| 3. Wysokość: | brak |
| 4. Powierzchnia: | 207400 m2 (20.740 ha) |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 229 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | Powyższe wymiary dotyczą rezerwatu. Niektóre źródła podają wysokość Góry Zelce wynoszącą 246 m n.p.m. Góra wznosi się 45 metrów ponad krawędź doliny Warty. |
| 1. Forma własności obiektu: | skarb państwa |
| 2. Status: | chroniony |
| 3. Status - uwagi: | Jest to rezerwat przyrody (od 1972 roku). Znajduje się on w granicach Załęczańskiego Parku Krajobrazowego. Jest to również obszar Natura 2000 Załęczański Łuk Warty (PLH 100007).
Ochronie poddano wapienny ostaniec - Górę Zelce, z systemem licznych jaskiń krasowych i wieloma innymi zjawiskami krasowymi, a także z najbogatszymi w tej części Jury stanowiskami roślinności wapieniolubnej, w tym murawy naskalne, szczelinowy zespół wapieniolubnych paproci oraz murawy kserotermiczne. |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na szlaku turystycznym |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | międzynarodowa |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Do rezerwatu prowadzi od południa i zachodu niebieski, pieszy Szlak Rezerwatów Przyrody, a w części północnej rezerwatu, ze wschodu na zachód biegnie czerwony, pieszy Szlak Jury Wieluńskiej. W 2016 roku polana na Górze Zelce została odkrzaczona. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Obiekt słynie z licznych jaskiń oraz znalezisk szczątków ponad 100 gatunków kręgowców z pliocenu i plejstocenu. W kilku formach krasowych znajdują się tutaj cenne stanowiska paleontologiczne kopalnej lądowej fauny pliocenu. Ze względu na duże znaczenie paleontologiczne obiekt ten został zaklasyfikowany jako reprezentatywny dla Polski i pretendujący do międzynarodowej bazy danych najważniejszych obiektów geologicznych na świecie w ramach programu Global GEOSITES. Jeszcze kilkanaście lat temu z Góry Zelce rozpościerał się malowniczy widok na dolinę i koryto Warty, które później można było podziwiać z wieży widokowej. Były tu również udostępnione dla turystów jaskinie. Niestety wieża została rozebrana, a widok całkowicie zasłaniają drzewa. Jaskinie w ostatnich latach zabezpieczone kratami zostały "udostępnione na dziko" stwarzając zagrożenie dla zwiedzających. Brak również tablic informacyjnych, poza ogólnymi - dotyczącymi rezerwatu. |
| 14. Pozostałe uwagi: | W rezerwacie przy niebieskim szlaku znajduje się mogiła jednego z poległych tutaj w czasie wojny obronnej w 1939 r. żołnierzy - ułana Lucjana Pucyka. Jego ciało zostało po wojnie ekshumowane i pochowane na cmentarzu w Mierzycach. Natomiast nagrobek jest symbolem obrony tych ziem i upamiętnia bohaterską postawę żołnierzy Wojska Polskiego w czasie wojny. |
| 1. Regiony strukturalne Polski: | |
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Góra Zelce zbudowana jest z wapieni górnej jury (górny oksford - około 150 mln lat temu), głównie w facji skalistej, lokalnie płytowej. Skały te powstały w warunkach ciepłego klimatu w płytkim morzu, w którym istniały szczególne warunki do rozwoju budowli węglanowych zwanych biohermami, przypominających rafy, ale konstruowanych nie przez korale, lecz przez takie organizmy osiadłe jak gąbki, sinice i bakterie. Tego typu osady węglanowe stały się głównym budulcem wapieni skalistych, charakteryzujących się brakiem widocznego warstwowania. W otoczeniu bioherm powstawały tzw. wapienie płytowe mniej odporne na wietrzenie i erozję. W trzeciorzędzie, w warunkach lądowych procesy denudacyjne doprowadziły do odsłonięcia wapieni jurajskich i wypreparowania wapieni skalistych spośród mniej odpornych typów wapieni. To głównie wapienie skaliste budują charakterystyczne dla Jury ostańce skalne.
Licznie tu występujące jaskinie powstały w wyniku rozpuszczania wapieni wzdłuż spękań i szczelin przez wodę nasyconą dwutlenkiem węgla. Drążąca skały woda wypreparowała pustki, tworząc system korytarzy i komór, niekiedy wypełnionych później ciekawymi namuliskami. Znajdujące się w rezerwacie jaskinie to: Stalagmitowa, Za Kratą (obie zostały opisane jako osobne geostanowiska), Mała, Zanokcica, Draba, Samsonowicza i inne. Większa część szaty naciekowej wielu z tych jaskiń została zniszczona przez tzw. szpaciarzy zajmujących się eksploatacją kalcytu na potrzeby hut szkła. Działalność tego typu trwała w regionie od około 1870 do 1958 roku. Zachowały się nieliczne polewy naciekowe, stalaktyty rurkowe, buły, makarony, żeberka, grzybki naciekowe. Można zaobserwować również liczne formy erozyjne tj. kotły wirowe, kanały, rury itp. W rezerwacie widoczne są również takie formy krasowe jak leje, studnie czy kotły krasowe. Na grzbiecie Góry Zelce znajdują się niewielkie skałki oraz zarośnięte łomiki. Na skarpach tych niewielkich kamieniołomów można obserwować profile glebowe rędzin. W kilku miejscach można tu również zobaczyć piękny lapiaz. Są to fragmenty skał wapiennych wystające na powierzchnię muraw, posiadające kawerny, żłobki i inne zagłębienia różnego kształtu powstałe w wyniku korozji krasowej.
W 1933 r. podczas poszukiwań kalcytu odkryto kocioł krasowy wypełniony „skamieniałymi kośćmi”. Powiadomiony o tym został geolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego Jan Samsonowicz. Wydobył on stamtąd około 11 ton brekcji kostnej czyli zespolonych kalcytem kości zwierzęcych. Stwierdzono tu występowanie szczątków ponad 100 gatunków kręgowców z pliocenu i plejstocenu (5,6 mln do 0,8 mln lat temu). Na przełomie trzeciorzędu i czwartorzędu studnia tej jaskini stanowiła swego rodzaju pułapkę, w którą wpadały zwierzęta i nie mogąc się z niej wydostać ginęły. W ten sposób zgromadziła się tam znaczna ilość kości "zakonserwowanych" w kalcycie. Na ich podstawie można ustalić, że na tym terenie żyły różnorodne gady i płazy, borsuki, lisy, kuny, niedźwiedzie, nosorożce, jelenie, krety, nietoperze, zające, wiewiórki, bobry, norniki, myszy i in. Na brekcje kostne natrafiono również w innych jaskiniach. |
| 1. Opracowanie: |
- Izabela Ploch
- Jan Ziomek
- Marek Markowiak
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Markowiak Marek
09.01.2017 14:17:46
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Markowiak Marek
16.01.2017 10:15:03
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
24.01.2017 10:59:49
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Samsonowicz Jan |
Zjawiska krasowe i trzeciorzędowa brekcja w Wężach pod Działoszynem |
Zab. Przyr. Nieoż. Ziem R.P., 3, p. 147-158 |
1934 |
|
|
| Ziomek Jan |
Budowa geologiczna Łodzi i regionu |
Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego |
2008 |
|
987-83-7525-137-1 |
| Szynkiewicz Adam |
JURA WIELUŃSKA WYCIECZKI GEOLOGICZNE |
Gmina Wieluń |
2014 |
|
978-83-63880-02-6 |
| Janus Kamila, Obarowska Dorota |
Załęczański Park Krajobrazowy i okolice – Wyżyna Wieluńska, część północna Jury Polskiej: mapa geoturystyczna 1:50 000 |
Państwowy Instytut Geologiczny |
2011 |
|
|
| Wierzbowski A. |
Górny oksford i dolny kimeryd Wyżyny Wieluńskiej |
Acta Geol. Polon., 16 (2) |
1966 |
|
|
| Miśkiewicz Krzysztof, Bębenek Sławomir |
Węże |
http://geoserwis.gdos.gov.pl/dataStore/geoturystyka/obj_46.pdf |
|
strona internetowa |
|
| Szelerewicz Mariusz, Górny Andrzej |
Jaskinie Polski |
http://jaskiniepolski.pgi.gov.pl/Details/Information/1304 |
|
strona internetowa |
|
| Madeyska Teresa |
Podstawy wydzielania jednostek stratygraficznych czwartorzędu na podstawie kręgowców |
Kwartalnik Geologiczny, t. 31, nr 1 |
1987 |
|
|
|