| 1. Nazwa obiektu: |
Kamieniołom Ostrówka - profil pogranicza dewonu i karbonu |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 50' 37,500"
Δ:
20° 24' 03,600"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Piekoszów (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Gałęzice |
| 5. Kraina geograficzna: |
- Góry Świętokrzyskie
- Wyżyna Kielecka
- Wyżyna Małopolska
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Osady z pogranicza dewonu i karbonu odsłaniają się obecnie (listopad, 2017) we fragmentach najwyższego poziomu północnej ściany Kamieniołomu Ostrówka, na długości ok. 1600 m. Dokumentacja fotograficzna pochodzi z czterech stanowisk zlokalizowanych w zachodniej i wschodniej części kamieniołomu oraz na Todowej Grząbie (Ryc. 2). |
| 7. Forma własności terenu: |
skarb państwa |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
814 Piekoszów |
| 1. Długość: | od: 30 m do: 80 m |
| 2. Szerokość: | od: 5 m do: 50 m |
| 3. Wysokość: | od: 1 m do: 20 m |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 300 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | skarb państwa |
| 2. Status: | poza obszarem chronionym |
| 3. Status - uwagi: | brak |
| 4. Stan zachowania obiektu: |
- zadowalający
- wymaga prac konserwacyjnych
|
| 5. Położenie | na uboczu |
| 6. Dostępność: | dostęp utrudniony |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | krajowa |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Stanowisko znajduje się w obrębie stromej ściany czynnej kopalni Ostrówka. Wejście na teren geostanowiska jest możliwe po wcześniejszym uzyskaniu zgody zarządcy kopalni - Nordkalk Miedzianka S.A. Niezbędne sa kaski i kamizelki.
W odległości ok. 2 km na wschód przebiega niebieski szlak Chęciny - Zelejowa – Jaskinia Raj – Słowik – Pasmo Posłowickie – Otrocz – Daleszyce - Pasmo Cisowskie –Łagów. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Stanowisko znajduje się przy granicy otuliny Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego, w którym reprezentowane są tu skały wszystkich okresów geologicznych od kambru po czwartorzęd, jest od dawna wykorzystywany w edukacji nauk o ziemi. Stanowisko to unikatowe odsłonięcie pogranicza dewonu górnego i karbonu dolnego, znane w literaturze światowej i bardzo często prezentowane z okazji krajowych i międzynarodowych konferencji oraz zjazdów naukowych. |
| 14. Pozostałe uwagi: | Zarządca: NORDKALK Miedzianka SA, Kraków; Miedzianka, 26-065 Piekoszów W rejonie miejscowości Gałęzice znajdują się liczne europejskiej klasy obiekty przyrody nieożywionej od dawna opisywane w literaturze geologicznej i popularno-naukowej. Proponuje się tu utworzenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego o powierzchni około 100 ha z 4 rezerwatami (m.in. Ostrówka-Todowa Grząba). |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- Góry Świętokrzyskie (antyklinorium świętokrzyskie)
|
| 2. Wiek geologiczny: |
- fran
- famen
- dewon górny
- karbon dolny
- turnej
- wizen
|
| 3.1 Litologia: |
- Wapienie
- Łupki ilaste
- Wapienie organodetrytyczne
- Iłowce
- Piaskowce
|
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Stanowisko znajduje się w granicach regionu kieleckiego, w obrębie północnego skrzydła antykliny chęcińskiej. Jest to stratotypowy profil pogranicza osadów dewonu górnego – fran i famen oraz karbonu dolnego – trurnej i wizen. Profil jest dostępny do bezpośredniej obserwacji we fragmentach północnej, nieeksploatowanej ściany Kamieniołomu Ostrówka na długości ok. 1 600 m. Wyższa część profilu wizenu odsłonięta była dobrze w przekopach przez Todową Grząbę (lokalizacja B na Ryc. 2; Fot. 11). Następstwo stratygraficzne i wykształcenie litofacjalne profilu zostało szczegółowo omówione w licznych pozycjach literatury. Cechą charaterystyczną tego stanowiska jest bardzo bogata i różnorodna fauna zarówno w osadach dewońskich (fran, famen) jak i karbońskich (turnej, wizen).Utwory franu sa reprezentowane przez jasnoszare, masywne i gruboławicowe wapienie stromatoporidowo-koralowcowe formacji z Kowali (Fot. 1, 2, 4, 5, 12, 19). Osady te reprezentują schyłkowa fazę rozwoju izolowanej platformy węglanowej o płytwowodnym charakterze sedymentacji, gdzie dochodziło nawet do okresowych wynurzeń i rozwoju krasu - ławice o charakterze zlepieńcowatym (Fot. 7). Wapienie franu są silnie zaangażowane tektonicznie - pocięte uskokami a bloki poprzesuwane względem siebie, o czym świadczą lustra tektoniczne (Fot. 8). Spękania w wapieniach wypełniał kalcyt, tworząc żyły. (Fot. 9). Na jasnych wapieniach franu niezgodnie spoczywa ławica lub kilka ławic ciemnoszarych wapieni famenu z liczną fauną głowonogów i liliowcow (utwory sztormowe). Rozpoczynają one depozycję głębszych osadów po-platformowych, która kontynuuje się do dolnego karbonu. Utwory dolnego karbonu wykształcone są jako czarne łupki turneju z cienkimi, nieciągłymi warstwami wapieni (Fot. 6, 16), przechodzące w czarne łupki dolnego wizenu (Fot. 13) z konkrecjami fosforytowymi (Fot. 14) i fragmentami zwęglonego drewna (Fot. 15). Nad nimi leżą czarne łupki krzemionkowe dolnego-środkowego wizenu, reprezentujace warstwy zarębiańskie (Fot. 4, 19) a jeszcze wyżej - wapienie górnego wizenu (Fot. 20), lokalnie przepełnione fauną ramienonogów (Fot. 10), liliowców (Fot. 17) i koralowców a także detrytusem zwglonych roślin (Fot. 18). W dawnej literaturze opisywane były one jako wapień węglowy. Wapienie te były widoczne w rowach badawczych na Todowej Grząbie (Fot. 3, 11). |
| 1. Opracowanie: |
- Maria Kuleta
- Stanisława Zbroja
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Mader Anna
19.12.2017 13:04:17
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Mader Anna
27.12.2017 16:22:57
|
1. Uzupełniono Opis lokalizacji obiektu.
2. Zmieniono Cechy fizyczne obiektu.
3. Uzupełniono Uwagi o położeniu i dostępności.
4. Uzupełniono Charakterystykę geologiczną.
5. Dodano jedna rycinę i 17 fotografii.
6. Dodano jedną pozycję bibliografii.
typ: User
|
Mader Anna
27.12.2017 16:23:14
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
29.01.2018 09:42:23
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
06.02.2018 18:41:30
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
06.02.2018 21:11:03
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| BEŁKA Z., SKOMPSKI S. |
Mechanizm sedymentacji i pozycja facjalna wapienia węglowego w południowo-zachodniej części Gór Świętokrzyskich. |
Przegl. Geol. 8: 442-449. |
1988 |
|
|
| BEŁKA Z., SKOMPSKI S., SOBOŃ-PODGÓRSKA J. |
Reconstruction of a lost carbonate platform on the shelf of Fennosarmatia: evidence from Visean polymictic debrites, Holy Cross Mts., Poland In Recent advances in Lower Carboniferous Geology. |
Geol. Society spec. publ., 10: 315-329 |
1996 |
|
|
| MALEC J., RACKI G. |
Givetian and Frasnian ostracod association from the Holy Cross Mts. |
Acta Palaeont. Polon., 37, 2-4: 359-384. |
1993 |
|
|
| NARKIEWICZ M., RACKI G., WRZOŁEK T. |
Litostratygrafia dewońskiej serii stromatoproidowo-koralowcowej w Górach Świętokrzyskich. |
Kwart. Geol., 34, 3: 433-456. |
1990 |
|
|
| SZULCZEWSKI M. |
The nature of unconformities in the Upper Devonian-Lower Carboniferous condensed sequence in the Holy Cross Mts. |
Acta Geol. Pol. , 28, 3: 283-298. |
1978 |
|
|
| SZULCZEWSKI M., BEŁKA Z., SKOMPSKI S. |
The browning of a carbonate platform: an example from the Devonian-Carboniferous of the south-western Holy Cross Mts, Poland. |
Sedim. Geology, 106: 21-49. |
1996 |
|
|
| WRÓBLEWSKI T. |
|
Ochrona georóżnorodności w regionie świętokrzyskim. Państw. Inst. Geol. Warszawa. |
2000 |
|
|
| ŻAKOWA H. |
Wybrane problemy karbonu Gałęzic w świetle najnowszych badań. |
Biul. Inst. Geol., 296: 5-50. |
1976 |
|
|
| ŻAKOWA H. |
Rozwój i stratygrafia karbonu Gór Świętokrzyskich. |
W: Przewodnik 53 Zjazdu Pol. Tow. Geol., Kielce 6-8 września 1981: 89-100. |
1981 |
|
|
| ŻAKOWA H. |
Brachiopods of the family Dictyoclostidae stehli, 1954 from the Upper Visean strata of Gałęzice. |
Biul. Inst. Geol., 358: 45-71. |
1988 |
|
|
| KULETA M., ZBROJA S. |
Profil pogranicza osadów dewonu i karbonu w kamieniołomie Ostrówka - Todowa Grząba. Karta ewidencyjna stanowiska dokumentacyjnego - sierpień 2005 |
|
|
Archiwum KGOŚ AGH Kraków |
|
| SŁOMKA T. i in. |
Skały paleozoiczne w kamieniołomie w Gałęzicach. |
Katalog obiektów geoturystycznych w Polsce, AGH Kraków: 208-209 |
2006 |
|
|
| Szulczewski M., Belka Z., Skompski S. |
The drowning of a carbonate platform: an example from the Devonian-Carboniferous of southwestern Holy Cross Mountains, Poland. |
Sedimentary Geology, 106 |
1996 |
|
|
|