| 1. Nazwa obiektu: |
Zimny Dół |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne naturalne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 04' 02,000"
Δ:
19° 40' 31,000"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- małopolskie - krakowski - Liszki (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Czułów |
| 5. Kraina geograficzna: |
- Wyżyna Krakowsko-Częstochowska
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Zimny Dół położony jest w obrębie prawego dopływu potoku Sanka w miejscowości Czułów, na południowo-wschodnim zboczu doliny. Znajduje się na terenie Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. |
| 7. Forma własności terenu: |
skarb państwa |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
972 Krzeszowice |
| 1. Długość: | do: 500 m |
| 2. Szerokość: | do: 40 m |
| 3. Wysokość: | do: 50 m |
| 4. Powierzchnia: | 222000 m2 (22.200 ha) |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 300 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | skarb państwa |
| 2. Status: | chroniony |
| 3. Status - uwagi: | Teren stanowi częściowo własność prywatną. |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na szlaku turystycznym |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | regionalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | brak |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Zimny Dół jest wyjątkowym miejscem na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Oprócz walorów estetycznych stanowi idealny punkt dydaktyczny, gdzie na bieżąco można śledzić procesy geologiczne związane z krasem i masowymi ruchami zboczowymi. Miejsce to jest znane turystom uprawiającym wspinaczkę skałkową jako jedno z trudniejszych do uprawiania tego sportu. Niestety sam rezerwat jest słabo zagospodarowany pod względem turystycznym. U podnóża rezerwatu znajdują się dwie tablice informacyjne. Ścieżki w obrębie rezerwatu są słabo oznaczone i bardzo śliskie. |
| 14. Pozostałe uwagi: | brak |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- monoklina śląsko-krakowska i strefa opolska
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Zarówno wapienie zrostkowe jak i wapienie skaliste powstawały w późnej jurze około 150 milionów lat temu, kiedy obszar krakowski pokryty był rozległym morzem o charakterze epikontynentalnym. Morze to rozciągało się na rozległych obszarach Europy środkowej i zachodniej, tak, że można obserwować analogiczne wapienie w wielu krajach, na przykład w okolicach Norymbergii w Niemczech . Zarówno wapienie skaliste, jak i wapienie zrostkowe powstawały na platformie węglanowej. Wapienie skaliste reprezentują okresy niewielkiego dopływu materiału terygenicznego na platformę. Natomiast wapienie zrostkowe powstały w wyniku zalewania platformy weglanowej (drowning platform) i zwiększonego dopływu materiały ilastego. W neogenie ukształtowała się struktura tektoniczna zrębu tenczyńskiego. Powstały dwa systemy uskoków o kierunku SW-NE i NW-SE. Uskoki te były wykorzystywane przez potoki płynące w rejonie Garbu Tenczyńskiego. Kierunek NW-SE odpowiada przebiegowi Sanki, natomiast uskok o kierunku SW-NE został wykorzystany przez potok płynący dolinką Zimnego Dołu. Skałki wapienne uległy intensywnym procesom krasowym. Rozpuszczanie węglanu wapnia odbywało się głównie wzdłuż powierzchni ciosowych, związanych z wyżej wspomnianymi systemami uskoków neogeńskich, lub na powierzchni skałek.
W zboczach doliny potoku, będącego lewym dopływem rzeczki Sanki, odsłaniają się głównie wapienie skaliste w odmianie zrostkowej.Są to skały na świeżym przełamie barwy jasnobeżowej, różowawej, a na powierzchni zwietrzałej białej, jasnoszarej lub żółtawej (w strefach wzmożonego wietrzenia). W ich obrębie obserwować można twarde, zaokrąglone gruzły tkwiące w bardziej marglistym osadzie. Skały te miejscami wykazują słabe uławicenie, czasem obocznie przechodzą w zbite, nieuławicone i nie wykazujące gruzłowatej struktury wapienie skaliste . Wapienie skaliste są dawnymi budowlami rafowymi (biohermami), utworzonymi głównie za sprawą cyjanobakterii i gąbek. Natomiast wapienie zrostkowe powstały przez rozkruszenie tych budowli i przemieszczenie ich prądami morskimi. Zarówno w obrębie wapieni skalistych i wapieni zrostkowych obserwować można liczne skamieniałości. Należą do nich głównie gąbki, ramienionogi, małże, amonity. Miejscami niezależnie od odmiany facjalnej wapieni, na powierzchniach skałek, widoczne są wtórnie wytrącone polewy i nacieki tlenków manganu barwy czarnej.
Obserwacja wzajemnego stosunku wapieni skalistych, wapieni zrostkowych, gruzłowych i innych wapieni ma duże znaczenie praktyczne. W zapadlisku przedkarpackim analogiczne utwory są przedmiotem zainteresowania ze strony przemysłu naftowego. Skały górnej jury mogą bowiem wykazywać własności zbiornikowe i gromadzić w odpowiednich warunkach złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Wykonane zostały badania mające na celu porównanie obrazu komputerowego otrzymanego w wyniku modelowania własności fizycznych wapieni górnej jury obszaru krakowsko-czestochowskiego z przekrojami sejsmicznymi zapadliska przedkarpackiego Wykazały one, że widoczne w obrazie sejsmicznym budowle węglanowe o wielkości rzędu kilku kilometrów składają się z szeregu bioherm gąbkowo-mikrobialnych odpowiadającym ostańcom wapieni skalistych znanych z obszaru krakowskiego.
Obserwować można różne przejawy zjawisk krasowych. Na uwagę zasługują ciekawe formy skałek w postaci grzybów skalnych, iglic, maczug, wieżyc oraz różnego rodzaju okapów i schronisk podskalnych (. Podcięcie erozyjne skałek odbywało się z różną intensywnością, od niewielkich kilkunastocentymetrowych okapów do obszernych nisz o głębokości do 3 metrów i wysokości sięgającej 2.5 metra Pomiędzy poszczególnymi skałkami można obserwować wypreparowane przez wodę rozwarte szczeliny ciosowe (ciosu diagenetycznego) (Fig. 6). Część z nich sięga na tyle głęboko, że rozdzielone formy skałkowe tracą stabilność i przemieszczają się wzdłuż zbocza po miękkim lessowym podłożu. W efekcie w obrębie rezerwatu obserwować można większe ostańce wapienne, oderwane od nich izolowane skałki oraz w niższej części zbocza wielkie, niekiedy kilkumetrowej wysokości głazy obrywowe. Te ostatnie, ze względu na nieuporządkowane rozmieszczenie, tworzą labirynty, wzdłuż których poprowadzona jest wąskimi przesmykami ścieżka dydaktyczna. Procesom zboczowym sprzyja intensywnie działający na skały kras, duże nachylenie zboczy doliny i miękka, plastyczna powierzchnia zbocza przykryta lessem, po której łatwo ześlizgują się bloki skalne. |
| 1. Opracowanie: |
- Jan Golonka
- Renata Stadnik
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Słomka Elżbieta
01.01.0001 00:00:00
|
Opracowano na podstawie Karty Dokumentacyjnej Geostanowiska autorstwa J.Golonki i R.Stadnik
typ: NotSet
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Golonka J., Jędrzejowska-Tyczkowska H., Krobicki M., Misiarz P., Matyszkiewicz J., Olszewska B., Oszczypko N. |
Paleogeografia i tektonika płyt północnej Tetydy i Perytetydy w Polsce i na obszarach przyległych w jurze i wczesnej kredzie. Paleogeography and plate tectonics of the northern Tethys and Peritethys in Poland and Adjacent Areas. (In Polish With English And Russsian Abstracts). |
Nafta-Gaz, 61 (7-8): 314- 320. |
2005 |
|
|
| Gradziński R. |
Przewodnik Geologiczny po okolicach Krakowa. |
Wydawnictwo-Geologiczne. Warszawa. |
1972 |
|
|
| Gradziński R., Musielewicz-Jasińska Z. |
Rezerwat przyrody nieożywionej "Zimny Dół" (Polish only). |
Chrońmy Przyr. Ojcz. 48, 5: 78-83. |
1992 |
|
|
| Matyszkiewicz J. |
Remarks on the deposition and diagenesis of pseudonodular limestones in the Cracow area (Oxfordian, southern Poland). |
Berliner Geowiss. Abh. E13, B.Krebs-Fertschrift: 419-439. |
1994 |
|
|
| Matyszkiewicz J. |
Microfacies, sedimentation and some aspects of diagenesis of Upper Jurassic Sedimentsfrom the elevated parts pf the Northern per-Tethyan Szelf: a comparative study on the Lochen area (Schwäbische Alb) and the Cracow area (CEcow-Wieluń Upland, Poland). |
Berliner Geowissenschaften Abhandlunge, E.21, p. 1-111. |
1997 |
|
|
| Krobicki M., Golonka J. |
Oksfordzka megafacja gąbkowo-mikrobialna północnego szelfu Tetydy na tle cyrkulacji upwellingowej w mezozoiku. |
W: Jędrzejowska-Tyczkowska, H. & Irlik, I. (ed.) Biohermy górnojurajskie Polski południowej i obszarów przyległych. Seminarium naukowe 5 maja 2005: 26-27. |
2005 |
|
|
| Misiarz P., Jędrzejowska-Tyczkowska H, Oszczypko N., Golonka J., Olszewska B., Matyszkiewicz J. |
Oxfordian bioherms from the central part of the Carpathian Foreland (Poland) – Seismic Modeling Results. |
AAPG European Region Conference with GSA, Prague, October 10-13, 2004.Official Program and Abstract Book in electronic form CD-Rom. Abstracts. Misarz.pdf, p. 1-4. |
2004 |
|
|
|