| 1. Nazwa obiektu: |
kamieniołom na Dybkowej Górze w Gnieździskach |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 52' 23,820"
Δ:
20° 16' 17,090"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Łopuszno (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Gnieździska |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Kamieniołom usytuowany jest na Dybkowej Górze, około 400 m na północ od wsi Gnieździska |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
814 Piekoszów |
| 1. Długość: | od: 250 m |
| 2. Szerokość: | od: 200 m |
| 3. Wysokość: | od: 10 m do: 15 m |
| 4. Powierzchnia: | 47000 m2 (4.700 ha) |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 270 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | Warstwy skalne zapadają pod kątem kilku stopni ku południowemu zachodowi. |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | poza obszarem chronionym |
| 3. Status - uwagi: | Ze względu na walory geoedukacyjne i bogatą literaturę naukową stanowisko zasługuje na objęcie ochroną. |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na uboczu |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | regionalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Do kamieniołomu można dojechać drogą asfaltową (dłg. niespełna 400 m), odchodzącą od szosy idącej przez wieś Gnieździska |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | W kamieniołomie znajduje się, najlepsze w południowo-zachodniej części regionu świętokrzyskiego, odsłonięcie kontaktu jury środkowej i górnej. W ścianach dobrze wyeksponowane i łatwe do obserwacji są typy litologiczne, struktury biogeniczne i sedymentacyjne. Łatwo dostępna jest część profilu zawierająca skamieniałości (amonity, belemnity), stosunkowo łatwe do pozyskania. |
| 14. Pozostałe uwagi: | Odsłonięcie zostało szczegółowo opracowane i opisane w naukowych publikacjach geologicznych. |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- obrzeżenie mezozoiczne Gór Świętokrzyskich
|
| 2. Wiek geologiczny: |
- jura środkowa
- jura górna
- kelowej
- oksford
|
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | W północnych, zachodnich i wschodnich ścianach kamieniołomu odsłonięto utwory środkowojurajskie, należące do keloweju (fot. 1). Ich profil w kamieniołomie liczy przeszło 15 m miąższości. Wykształcone są w postaci piaszczystych margli krzemionkowych, z nieregulanymi jasno szarymi czertami (fot. 2). Krzemionka pochodzi od nagromadzonych licznych, mikroskopijnych krzemionkowych igieł gąbek, których udział w skale przekracza 50%. W świeżym przełamie skała jest jasnoszara, a wietrzejąc staje się brunatno żółta.
Migracja roztworów na etapie diagenezy (wstępny etap przekształcania osadu w skałę), spowodowała nieregulane rozmieszczenie krzemionki i węglanu wapnia. W niektórych ławicach doprowadziło to do zmiany struktury z pierwotnej - warstwowej lub masywnej (pozbawionej warstwowań), na wtórną - bulastą, podkreślonej przez wietrzenie i szczególnie wyraźnie wyeksponowanej na zwietrzałych powierzchniach ścian skalnych (fot. 3).
Stropowe powierzchnie zwietrzałych bloków, nagromadzonych u podnóża ścian, będące górnymi powierzchniami ławic, często urzeźbione są nieregularnymi zagłębieniami i pokryte śladami pełzania bezkręgowców po morskim dnie (fot. 4). W pionowym przekroju analogiczne systemy kanałowe, impregnowane krzemionką, wypreparowane zostały na zwietrzałych powierzchniach ścian skalnych (fot. 5).
Utwory keloweju powstawały na morskim szelfie, w warunkach szybkiej transgresji. Nagromadzenia śladów działalności życiowej organizmów dennych dokumentują okresowe znaczne spowolnienie lub przerwy w gromadzeniu osadu. Wywołane były one szybkim przybywaniem powierzchni dna morskiego, za czym nie nadążała dostawa materiału osadowego.
W południowo-zachodnim narożniku kamieniołomu (fot. 1) widoczne jest przejście od środkowojurajskiej sedymentacji piaszczysto-ilasto-węglanowej (piaszczystych margli krzemionkowych z igłami gąbek) do - charakterystycznej dla jury górnej - sedymentacji węglanowej (wapieni), okresowo ilasto-węglanowej (margli). Zmiana ta nastąpiła w obrębie jednej ławicy - warstwy skalnej o miąższości około 60 cm (fot. 6). Widoczna miejscami jej wewnętrzna "struktura bulasta" (fot. 3), jest efektem procesów diagenetycznych. W jasnoszarych wapieniach tworzących górną część ławicy, tak jak w warstwach nadległych, obserwuje się: 1- struktury gąbkowe, z charakterystyczną siateczkową budową wewnętrzną (fot. 7); 2 - smużyste struktury sinicowe (stromatolity), często z drobnym warstwowaniem (fot. 8); 3 - liczne drobne plamki, tzw. tuberoidy, będące strukturami pozostawionymi przez gnijące ciała gąbek i cyjanobakterie. Ponadto stosunkowo licznie napotkać można drobne amonity, belemnity i muszle ramienionogów (fot. 9).
W południowej ścianie kamieniołomu, w niższej części profilu o miąższości 2,5 metra, odsłonięte są ławice jasnoszarych wapieni z licznymi smużystymi strukturami gąbkowymi (fot. 10) i drobnymi plamkami tuberoidowymi. Wyższą część profilu, o miąższości blisko 10 metrów, tworzą jasnoszare wapienie, zbudowane z kopalnego mułu węglanowego, w skale mającego postać drobnokrystalicznego kalcytu. Spotyka się w nich kuliste konkrecje jasnoszarych krzemieni o średnicy kilku centymetrów. Wapienie te są pozbawione skamieniałości i struktur biogenicznych, charakterystycznych dla niższej części profilu. Wietrzenie ujawniło poziome warstwowanie ławic wapiennych (fot. 11), uformowane pod wpływem prądów dennych, a ponadto trudno dostrzegalne, pionowe ślady kanałów mieszkalnych, wykonanych przez bezkręgowce w przydennej warstwie wapiennego osadu (Pieńkowski et. al. 2008).
W nadległych paru metrach profilu, gdzie odsłonięte są najmłodsze warstwy skalne, w wapieniach obserwuje się stopniowy powrót struktur gąbkowych i plam tuberoidowych. |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
brak aktualizacji
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Pieńkowski G., Głowniak E., Uchman A. |
Stop 3 - Gnieździska, Callovian-Oxfordian. |
The Second International Congress on Ichnology. Cracow, Poland, August 29-September 8, 2008. Ichnological Sites of Poland. The Holy Cross Mountains and the Carpathian Flysch. The Pre-Congress and Post-Congress Filed Trip Guidebook, 47-53. |
2008 |
|
978-83-7538-438-3 |
|