| 1. Nazwa obiektu: |
Kamieniołom Sobków-Wierzbica (nieczynny) |
| 2. Typ obiektu: |
inne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 42' 16,250"
Δ:
20° 28' 42,620"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIE - Powiat jędrzejowski - Sobków (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Sobków - Wierzbica |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Kamieniołom znajduje się w północno-wschodniej części Góry Galicowej między Sobkowem a Wierzbicą |
| 7. Forma własności terenu: |
nieokreślona |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
850 Chęciny |
| 1. Długość: | od: 370 m |
| 2. Szerokość: | od: 150 m |
| 3. Wysokość: | od: 5 m do: 15 m |
| 4. Powierzchnia: | 370 m2 |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 280 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | nieokreślona |
| 2. Status: | poza obszarem chronionym |
| 3. Status - uwagi: | brak |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na uboczu |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | regionalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Do kamieniołomu najłatwiej jest dojechać szosą asfaltową z Wierzbicy. Dojazd z Sobkowa jest również możliwy, lecz prowadzi przez stosunkowo niewysoki przejazd tunelem pod torami kolejowymi w Sobkowie. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | W kamieniołomie odsłonięte są "wapienie kredowate" oraz najniższe wkładki utworów detrytycznych z koralowcami, zaliczanych do "utworów znad wapieni kredowatych". |
| 14. Pozostałe uwagi: | 1. Kamieniołom jest nieczynny od lat. Możliwe jest w nim prowadzenie obserwacji w gruzowisku i blokach skalnych u podnóża ścian. Bezpośrednie obserwacje odsłoniętego profilu w ścianach wymagają wspięcia się po piarżystym, stromym i wysokim zboczu. Ponadto należy liczyć się z możliwością odpadania bloków skalnych od niezabezpieczonych ścian kamieniołomu. 2. Kilkadziesiąt metrów na południowy wschód od kamieniołomu Sobków-Wierzbica znajduje się wyrobisko nowego kamieniołomu, eksploatowanego od paru lat. |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- obrzeżenie mezozoiczne Gór Świętokrzyskich
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | W stromych ścianach kamieniołomu, których wysokość dochodzi do 15 m (fot. 1), odsłonięte są uławicone wapienie, należące do dwu jednostek litostratygraficznych, wydzielanych w profilu górnej jury w tej części regionu świętokrzyskiego; "wapieni kredowatych" i "utworów znad wapieni kredowatych". Warstwy skalne zapadają pod kątem około 10 stopni ku południowemu zachodowi. Należą do najwyższego oksfordu lub najniższego kimerydu. Z powodu braku fauny amonitowej ich wiek nie został dotąd bliżej sprecyzowany.
W odsłonięciach dominują białe wapienie, zbudowane wyłącznie z mikrytu, czyli drobnokrystalicznego węglanu wapnia (fot. 2). Pozostawiają na palcach biały pył, co spowodowało, że nadano im nazwę "wapienie kredowate". Nazwą tą objęto również całą jednostkę litostratygraficzną, złożoną z identycznie wykształconych utworów. W porównaniu z wapieniami z innych części profilu górnej jury są stosunkowo kruche. Charakteryzuje je mikroporowata struktura i brak skamieniałości. Budują wschodnią, zachodnią i większą część południowej ściany kamieniołomu. Atrakcją są kuliste konkrecje mikrytowe, o fantazyjnej, warstwowej budowie wenętrznej (fot. 3). Od typowych wapieni kredowatych odróżnia je beżowa barwa, brak mikroporowatej struktury i charakterystycznej cechy tj. brudzenia palców. Trudno jednoznacznie określić, czy powstanie konkrecji i jej struktura są wyłącznie efektem diagenetycznej koncentracji węglanu wapnia, czy przy okazji wykorzystana została jakaś pierwotna struktura biogeniczna (np. kopalna kolonia mikrobialna lub glonowa).
W najwyższej partii (około 5 m) południowej ściany kamieniołomu odsłania się najniższa część "utworów znad wapieni kredowatych" (fot. 4). Tworzą ją ławice wapieni kredowatych, przewarstwiane białymi wapieniami ziarnistymi, które w różnym udziale zawierają zróżnicowaną domieszkę drobnoziarnistych ooidów (wapiennych kuleczek wielkości ziaren piasku), intraklastów (pokruszonych i powtórnie osadzonych, drobnych okruchów mułu wapiennego) oraz fragmentów kolonii koralowców i pokruszonych muszli mięczaków (fot. 5). Spotyka się też wapienie, w których w mikrytowo-ziarnistym tle występują rozmaite koralowce kolonijne (fot. 6, 7), krasnorosty i muszle małży (fot. 8).
Odsłonięte wapienie powstały na przedpolu płytkowodnej platformy węglanowej, która w górnej jurze, od Lubelszczyzny wkraczała na obszar świętokrzyski i nidziański. Zachodziła na niej sedymentacja podobna do obserwowanej dziś np. na platformie bahamskiej. U podnóża płytkowodnej platformy węglanowej, w szelfowych środowiskach morskich gromadzony był miękki, drobnoziarnisty muł węglanowy, pochodzący z niszczenia organizmów szkieletowych (m. in. koralowców), które bujnie zasiedlały obszary płycizn. Intensywna dostawa osadu i jego niestabilność powodowały, że organizmom osiadłym na dnie trudno było się osiedlić. Muł ten został z czasem przekształcony w "wapienie kredowate". Wraz z postępującą rozbudową stref płytkowodnych, również na obszarze południowego obrzeżenia mezozoicznego Gór Świętokrzyskich, rozpoczęła się dostawa materiału ziarnowego (ooidów) i szkieletowego (muszle i ich fragmenty), pochodzącego z płycizn. Rozpoczęła się też kolonizacja dna przez organizmy osiadłe (koralowce, krasnorosty), których udział jest charakterystyczny dla "utworów znad wapieni kredowatych". |
Kliknij na zdjęciu aby obejrzeć je w powiększeniu.
| Zdjęcia |
Tytuł |
Autor |
Data wyk. |
 |
Fot. 1. Kruche "wapienie kredowate" w północno-wschodniej ścianie nieczynnego kamieniołomu Sobków-Wierzbica. |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 2. "Wapienie kredowate" - białe, monotonne, pozbawione skamieniałości, brudzące palce - dominują w odsłoniętym profilu.
|
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 3. Konkrecja wapienna o warstwowej strukturze, napotkana w "wapieniach kredowatych". |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 4. Najwyższa część profilu, należąca do "utworów znad wapienie kredowatych", odsłonięta jest w południowej ścianie kamieniołomu. Charakteryzuje je obecność ławic wapieni ziarnistych, z koralowcami i muszlami małży. |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 5. Wapieni ziarnisty, złożony z intraklastów wapiennych, ooidów i pokruszonych muszli małży i fragmentów kolonii koralowców (objaśnienia w tekście). |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 6. Kolonia koralowców. |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 7. Fragment kolonii koralowców, plamiste okruchy kolonii mikrobialnych i muszle małży, tkwiące w drobnoziarnistym mule wapiennym. |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
 |
Fot. 8. Muszla małża z rodzaju przegrzebków (Pecten), uwięziona w drobnoziarnistym mule wapiennym. |
Złonkiewicz Zbigniew |
26.01.2015 |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
brak aktualizacji
|