| 1. Nazwa obiektu: |
Jaskinia Raj |
| 2. Typ obiektu: |
elementy rzeźby - formy denudacyjne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 49' 22,404"
Δ:
20° 30' 12,132"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Chęciny
|
| 4.1 Miejscowość: |
Dobrzączka |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Z drogi 762 ku zachodowi (zjazd dobrze oznakowany)w Dobrzączce. Do obiektu prowadzą liczne, czytelne drogowskazy. Obiekt zamknięty. Wstęp płatny. Zimą nieczynny. |
| 7. Forma własności terenu: |
skarb państwa |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
851 Morawica |
Obiekty w serwisie Jaskinie Polski CBDG powiązane z tym geostanowiskiem:
Raj
| 1. Długość: | od: 240 m |
| 2. Szerokość: | do: 15 m |
| 3. Wysokość: | do: 8 m |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 250 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | skarb państwa |
| 2. Status: | chroniony |
| 3. Status - uwagi: | brak |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na szlaku turystycznym |
| 6. Dostępność: | dostęp utrudniony |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | międzynarodowa |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | brak |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Niezwykła szata naciekowa, bogate w skamieniałości namulisko. Całość naukowo interdyscyplinarnie opracowana, dobrze wyeksponowana, komunikatywna. |
| 14. Pozostałe uwagi: | brak |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- masyw paleozoiczny Gór Świętokrzyskich (masyw świętokrzyski)
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Północne podnóże Czerwonej Góry z kamieniołomem Zygmuntówka (zob.) na szczycie budują szare, gruboławicowe wapienie obfitujące w szkielety denkowców oraz masywnych i gałązkowych stromatoporoidów. Nachylone są ku południowi pod kątami 10-25 stopni. W północno-zachodniej części masywu Czerwonej Góry tworzą one niewielki pagórek - Malik. Na nim w 1964 roku czterej uczniowie Technikum Geologicznego z Krakowa znaleźli dwa otwory wejściowe do jaskini, którą nastepnie spenetrowali. Uroda jej wnętrza tak oczarowała odkrywców, że obdarzyli grotę nazwą "Raj" i nazwa ta powszechnie uznawana jest za ze wszech miar trafną.
Jaskinia złożona z komór i łączących je korytarzy rozwinięta jest poziomo. Składa sie z trzech ciągów sal i korytarzy. Ich przebieg nawiązuje do głównych kierunków spękań ciosowych rozpoznanych w wapieniach dewońskich na wzgórzu Malik (140 i 112 stopni).
Większość powierzchni wnętrza jaskini pokrywają nacieki kalcytowe. Szczególna jest obfitość i rozmaitość kształtów stalaktytów - soplowatych, zwisających ze stropu igieł do 80 cm długości, których miejscami naliczono 100-200 na jednym metrze kwadratowym. Mniej liczne i bardziej rozsiadłe są zagnieżdżone na dnie jaskini stalagmity osiągające również 80 cm. wysokości. W wyniku połączenia rosnącego z dołu do góry stalagmitu z rozwijajacym sie ku dołowi stalaktytem powstają kolumny, także w Raju obecne. Na ścianach jaskini rozwinęły sie nacieki spływowe tworzące zasłony, draperie, polewy, nacieki wełniste, groniaste. W wyniku nierównomiernego wzrostu nacieków na dnie jaskini utworzyły się misy naciekowe wypełnione wodą, w której kolejnymi warstewkami węglanu wapnia obrastają perły jaskiniowe (pizoidy).
Podstawą powstawania i przekształceń nacieków w jaskini jest odwracalna reakcja chemiczna jaka zachodzi między wapieniem i przepływającą przezeń wodą zawierającą rozpuszczony dwutlenek węgla:
CaCO3+CO2+H2O-Ca(HCO3)2.
W zależności od lokalnych warunków środowiskowych w jednym miejscu wapień ulega rozpuszczaniu po to by w sąsiedztwie wytrącić się z roztworu już w postaci substancji budującej naciek. Rozpuszczeniu mogą ulegać także starsze formy naciekowe dostarczając węglanu wapnia do budowy nowych form.
Czysty minerał kalcyt jest bezbarwny, ale taki występuje w przyrodzie rzadko. Kryształy kalcytu zawierają zwykle drobne domieszki nadające im, a co za tym idzie zbudowanym z nich naciekom barwy od białej i szarej przez zółtawą do różowej, czerwonej i brunatnej.
Przepływająca przez pustki krasowe woda nie tylko wchodzi w reakcje chemiczne z wapieniem, ale także przynosi z zewnątrz i przemieszcza wewnątrz rozmaity materiał nierozpuszczalny. Należą tu przede wszystkim ilaste pozostałości po krasowym rozpuszczaniu wapieni - czerwone iły i mułki. Zwykle są one wzbogacone w okruchy wapieni i nacieków i razem stanowią gliny krasowe. Część glin krasowych jest podczas intensywnych przepływów w jaskini, związanych z deszczami burzowymi na powierzchni, usuwana poza jej obręb. Pozostała część gromadzi się na dnie tworząc namulisko. W osadach namuliska obok glin krasowych pojawia się także materiał napławiony z zewnątrz jaskini w postaci kwarcowego piasku, lub lessopodobnego mułku. Wszystkie te najbardziej typowe utwory wypełniające pustki krasowe występują w Raju budując namulisko. W dolnej części tworzą je głównie gliny krasowe miejscami bogate w gruz wapienny, w górnej znaczenia nabierają mułki i piaski napławione do jaskini z zewnątrz.
Namulisko to główne źródło wiedzy o jaskini. Pozwala ustalić czas wypełniania pustek krasowych, zinwentaryzować "użytkowników nieruchomości", którzy zresztą z upływem czasu zwykle się zmieniali, dzięki nim odtworzyć warunki klimatyczne i cechy środowiskowe okolicy jaskini, określić funkcje jakie pełniła w przeszłości.
W namulisku Raju o miąższości sięgającej 3,5 m znaleziono szczątki ślimaków, ryb, płazów, gadów, ptaków (30 gatunków) i ssaków (m. in. wilk, niedźwiedź jaskiniowy, niedźwiedź brunatny, hiena jaskiniowa, mamut, nosorożec włochaty, koń, żubr, piżmowół, renifer).
Następstwo szczątków zwierząt zimno- i ciepłolubnych w kolejnych warstwach namuliska pozwoliło określić trend zmian klimatycznych w trakcie funkcjonowania jaskini.
Oprócz szczątków zwierząt dostarczyło namulisko również śladów życia i działalności człowieka. Rozpoznano ślady ognisk, resztki zapory z rogów renifera zabezpieczającej jaskinię przed nadejściem nieoczekiwanych gości, znaleziono wiele narzędzi krzemiennych (zgrzebła, drapacze, rylce, przekłuwaczki). Ślady ludzkiej obecności i aktywności w Raju układają się w dwa poziomy kulturowe obejmujące okres 53-40 tys. lat wstecz.
Zatem namulisko powstało przed zlodowaceniem północnej Polski, które swoje maksimum osiągnęło 20000 lat temu.
Żyli tu wówczas i korzystali z Raju jako schronienia ludzie. Kiedy zaś powstała sama jaskinia? Oczywiście wcześniej. Na razie nie ma podstaw do określenia jak dalece wcześniej. |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Starzycka Anita
09.07.2016 21:59:10
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja współrzędnych, weryfikacja poprawności lokalizacji.
typ: Process
|
Romanek Andrzej
20.07.2016 19:44:42
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Romanek Andrzej
20.07.2016 19:44:57
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
20.07.2016 23:03:40
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
Andrzej Romanek
15.02.2018 11:18:01
|
Uzupełniono galerię zdjęć.
typ: User
|
Romanek Andrzej
15.02.2018 11:18:17
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
26.02.2018 20:28:47
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
14.03.2018 12:03:02
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Kaczanowska M. |
Stanowisko paleolityczne w jaskini Raj. |
Badania i udostępnienie jaskini Raj. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Lindner L., Braun J., J. |
Stratygrafia czwartorzędu i rozwój geomorfologiczny doliny Bobrzyczki w rejonie jaskini Raj. |
Badania i udostępnienie jaskini Raj. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Rubinowski Z. |
Historia odkrycia,ochrony, badań i udostępnienia jaskini Raj |
Badania i udostępnienie jaskini Raj. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Madeyska T. |
Litologia i stratygrafia osadów jaskini Raj. |
Badania i udostępnienie jaskini Raj. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Gradziński R., Wróblewski T. |
Geologiczne warunki powstania jaskini Raj i utworzenia jej szaty naciekowej. |
Badania i udostępnienie jaskini Raj. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Kowalski K. |
Szczątki zwierzęce w osadach jaskini Raj. |
Badania i udostępnienie jaskini Raj. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Boczarowa M. |
Odkrycie nowej jaskini w Górach Świętokrzyskich. |
Przegląd Geologiczny, nr 3. |
1965 |
|
|
| Urban J. |
Ochrona obiektów przyrody nieożywionej w krainie Gór Świętokrzyskich. |
Rocznik Świętokrzyski Kieleckiego Towarzystwa Naukowego, tom 17. |
1990 |
|
|
|