| 1. Nazwa obiektu: |
Osady triasu w kopalni Pałęgi |
| 2. Typ obiektu: |
odsłonięcie geologiczne sztuczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
51° 00' 45,100"
Δ:
20° 22' 57,700"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - kielecki - Mniów (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Grzymałków |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Kopalnia iłów kamionkowych Pałęgi znajduje się w odległości około 30 km od Kielc i 10 km na zachód od Mniowa .Z drogi wojewódzkiej nr 74 w Mniowie, na skrzyżowaniu z sygnalizacją świetlną, należy skręcić na zachód (jadąc od Kielc w lewo), w kierunku Grzymałkowa. W centrum Grzymałkowa, na trójkątnym rozjeździe nalezy skręcić w prawo, w uilcę Kościelną, minąć kościół i na nastąpnym skrzyżowaniu skręcić w lewo w kierunku Straszowa. Na początku miejscowości Straszów odchodzi w lewo, na południe, betonowa drogą do kopalni "Pałęgi" (Ryc. 1). |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
777 Radoszyce |
| 1. Długość: | do: 360 m |
| 2. Szerokość: | do: 200 m |
| 3. Wysokość: | od: 15 m do: 30 m |
| 4. Powierzchnia: | 7200 m2 |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 280 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | na obszarze chronionym |
| 3. Status - uwagi: | OTULINA SUCHEDNIOWSKO-OBLĘGORSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na uboczu |
| 6. Dostępność: | dostęp utrudniony |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | regionalna |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | Wejście na teren geostanowiska jest możliwe po wcześniejszym uzyskaniu zgody przez przedstawiciela "Geol-Min Sp. z o.o., która jest właścicielem kopalni iłów. Ponieważ jest to zakład czynny należy mieć kaski i kamizelki.W odległości około 6 km na południe odkopalni przebiega czerwony szlak poprowadzony przez Pasmo Oblęgorskie, przechodzący w Kuźniakach w niebieski biegnący przez Pasmo Dobrzeszowskie. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Stanowisko Pałęgi obok dużej wartości naukowej – jedyne w Górach Świętokrzyskich dobrze zachowane odsłonięcie osadów najwyższego środkowego pstrego piaskowca (ciekawe struktury sedymentacyjne, przewodnie formy tropów kręgowców), może pełnić ważne funkcje popularyzujące zagadnienia geologiczne, w tym także poznanie surowca do produkcji wyrobów ceramiki przemysłowej (m.in. dachówek), do wyrobu ceramiki artystycznej i materiału rzeźbiarskiego. Jest to największa w województwie świetokrzyskim kopalnia triasowych iłów ceramicznych. |
| 14. Pozostałe uwagi: | brak |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- Góry Świętokrzyskie (antyklinorium świętokrzyskie)
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: | |
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Geostanowisko Kopalnia Pałęgi położone jest w północnym, mezozoicznym obrzeżeniu trzonu paleozicznego Gór Świętokrzyskich, w obrębie wschodniej części megaantykliny Radoszyc. Obszar kopalni stanowił płaski pagór o wysokości nieco ponad 280 m n.p.m., obrzeżony przez doliny niewielkich potoków odpływających w kierunku południowym. Odsłania się tu fragment profilu osadów środkowej części dolnego triasu - pstrego piaskowca (formacja z Samsonowa; Ryc. 2). Poniższy opis dotyczy, w znacznej mierze, nieistniejącego już fragmentu północnej ściany wyrobiska (Fot. 1-3), oznaczonego literką A na Ryc. 3. Aktualna (grudzień 2017 r.) dokumentacja fotograficzna została wykonana na zachodniej ścianie (Fot. 4a, 5), odsłonietej pięcioma (I-V) poziomami eksploatacyjnymi (Fot. 4b). Wśród osadów przeważają tu iłowce pylaste o ciemnowiśniowej barwie (Fot. 6), przechodzące w brązowowiśniowe mułowce ilaste i mułowce piaszczyste. Występują również iły pylaste o barwach od żółtej poprzez seledynową do czerwonowiśniowej (Fot. 10). Iłowcom i mułowcom towarzyszą warstwy drobnoziarnistego i średnioziarnistego piaskowca o miąższościach od 10 do 150 cm (Fot. 7, 10, 12). Charakterystyczne jest szybkie wyklinowywanie się tych warstw. Na odcinku 80-100 m ich miąższość zmienia się od 1,5 do 0,4 m. Występują także wyklinowujące się warstwy dorobnoziarnistego i średnioziarnistego piaskowca. Wykształcenie i następstwo litofacjalne oraz struktury sedymentacyjne wskazują na fluwialne środowisko powstania opisywanych osadów, związane ze strefą pozakorytową rzeki meandrującej (Fot. 18). Iłowce reprezentują utwory równi zalewowej, piaskowce natomiast - osady stożków napływowych (glify krewasowe). W obrębie piaskowców obecne są dobrze zachowane struktury depozycyjne w postaci warstwowania przekątnego (Fot. 8, 11, 11a, b), tabularnego, rynnowego i riplemarkowego. Na powierzchniach ławic piaskowców zidentyfikowane zostały szczeliny z wysychania oraz zmarszczki falowe - riplemarki (Fot. 9, 14, 15), liczne tropy kręgowców, zachowane w formie naturalnych odlewów na dolnych powierzchniach grubych ławic piaskowców (lokalizacja A na Ryc. 3), ślady bezkręgowców (Fot. 13a, b, 16) i różnorodne mechanoglify oraz pogrązy. Znajdowane są tu również liczne szczątki flory, które często występują jako laminarne nagromadzenia w średnioziarnistych piaskowcach o warstwowaniu przekątnym (miejscami w piaskowcach występuje silnie uwęglona rozproszona sieczka roślinna). W skład znajdowanych szczątków makroflory wchodzą m.in. odlewy łodyg roślin skrzypowych (Fot. 17) o długości dochodzącej do 25 cm i średnicy 5 cm. W obrębie iłów znalezione zostały również poziomy ze śladami korzeni roślin, które wiązać można z rozwojem gleb kopalnych oraz poziomy z dobrze zachowaną fauną Esterii.
Utwory dolnotriasowe charakteryzują się stałym nachyleniem około 10 stopni na NW. Pocięte są one pionowymi uskokami, wzdłuż których powierzchnie uławicenia uległy przesunięciu od kilkunastu cm do kilku metrów. Można to obserwować w wyrobisku eksploatacyjnym jak i w bezpośrednim sąsiedztwie kopalni. |
| 1. Opracowanie: |
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Czuj-Górniak Maria
01.01.0001 00:00:00
|
Kartę stanowiska opracowano na podstawie karty SD autorstwa M.Kulety (2005)
typ: NotSet
|
Mader Anna
20.12.2017 11:03:51
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Mader Anna
27.12.2017 16:30:41
|
1. Uzupełniono Opis lokalizacji obiektu.
2. Zmieniono Cechy fizyczne obiektu.
3. Uzupełniono Uwagi o położeniu i dostępności.
4. Uzupełniono Charakterystykę geologiczną.
5. Dodano jedną rycinę i 16 fotografii.
6. Dodano jedną pozycję bibliografii.
typ: User
|
Mader Anna
27.12.2017 16:30:49
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Marcin Gołębiewski
24.03.2020 07:46:40
|
Odblokowanie karty
typ: User
|
Mader Anna
16.04.2020 07:32:26
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Mader Anna
16.04.2020 07:32:50
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| SENKOWICZOWA H. |
Trias |
(W:) Stratygrafia mezozoiku obrzeżenia Gór Świętokrzyskich. Prace Inst. Geol. T. 10. Warszawa. |
1970 |
|
|
| SZAJN J., PISKORZ S. |
Projekt prac geologicznych dla uzupełnienia, rozpoznania i poszerzenia złoża iłów dolnotriasowych w kat. C1 w miejscowości Grzymałków i Pałęgi, gm. Mniów, pow. kielecki, woj. świętokrzyskie. „GEOMIN” s. c., 2001 |
|
|
Arch. Urz. Woj. Kielce. |
|
| KULETA M. |
Iły kamionkowe w kopalni Pałęgi. Karta ewidencyjna stanowiska dokumentacyjnego - sierpień 2005 |
|
|
Archiwum KGOŚ AGH Kraków |
|
| M. Kuleta, G. Niedźwiedzki, S. Zbroja |
Stanowisko z tropami kręgowców z osadów najwyższego środkowego pstrego piaskowca Gór Świętokrzyskich |
Przeglad Geologiczny, 54/12 |
2006 |
|
|
|