| 1. Nazwa obiektu: |
Iły korytnickie i ich fauna |
| 2. Typ obiektu: |
stanowiska paleontologiczne |
| 3. Współrzędne GPS: |
Φ:
50° 39' 38,100"
Δ:
20° 31' 47,300"
|
| 4. Przynależność administracyjna: |
- świętokrzyskie - jędrzejowski - Sobków (gm. wiejska)
|
| 4.1 Miejscowość: |
Korytnica |
| 5. Kraina geograficzna: |
|
| 6. Opis lokalizacji obiektu: |
Z drogi 766 w kierunku Sobkowa. W Chomentowie w kierunku Korytnicy. Następnie przy wjeździe do wsi Korytnica, drogą polną pieszo na wschód obok kapliczki i zabudowan 500 m. u podnóża niewielkiego pagórka „Łysej Góry”, zarówno na północnych jak i południowych zboczach rozciąga się obszar pól na których masowo występują skamieniałości |
| 7. Forma własności terenu: |
prywatna |
| 8. Nr i nazwa arkusza mapy: |
884 Pińczów |
| 1. Długość: | od: 300 m |
| 2. Szerokość: | od: 150 m |
| 3. Wysokość: | od: 1 m |
| 4. Powierzchnia: | brak |
| 5. Objętość: | brak |
| 6. Wysokość n.p.m.: | 240 m |
| 7. Inne mierzalne cechy: | brak |
| 1. Forma własności obiektu: | prywatna |
| 2. Status: | poza obszarem chronionym |
| 3. Status - uwagi: | Obszar na którym występują skamieniałości leży w dużej części na i tereni pól prywatnych w związku z tym dostęp może być ograniczony |
| 4. Stan zachowania obiektu: | |
| 5. Położenie | na uboczu |
| 6. Dostępność: | łatwo dostępny |
| 7. Ekspozycja: | dobrze wyeksponowany |
| 8. Ranga obiektu: | międzynarodowa |
| 9. Uwagi o położeniu i dostępności: | W związku z faktem, że skamieniałości zbierane są na obszarze pól uprawnych dostępność odsłonięcia zmienia się wraz z rodzajem upraw i porą roku. |
| 10. Ocena atrakcyjności turystycznej: |
|
| 11. Ocena atrakcyjności dydaktycznej: |
|
| 12. Ocena atrakcyjności naukowej: |
|
| 13. Ogólna ocena atrakcyjności obiektu: | Stanowisko o unikalnej miedzynarodowej wartości w skali miedzynarodowej. |
| 14. Pozostałe uwagi: | brak |
| 1. Regiony strukturalne Polski: |
- obrzeżenie mezozoiczne Gór Świętokrzyskich
|
| 2. Wiek geologiczny: | |
| 3.1 Litologia: |
- Iły (warstwowe i pozostałe)
- Margle
- Wapienie
|
| 3.2 Forma rzeźby terenu: | |
| 3.3 Geneza: | |
| 4. Opis geostanowiska: | Rejon Korytnicy k. Sobkowa to jedno z najważniejszych i najbardziej znanych stanowisk geologicznych, a przede wszystkim paleontologicznym w Polsce. W rejonie tym ok. 14-15 mln lat temu przebiegała lina wybrzeża ciepłego morza, które rozciągało się na południu i lądowego obszaru Gór Świętokrzyskich na północy. Właśnie tutaj ciepłe miocenskie morze rozległą zatoką wlewało się na obszar wyniesionych, zbudowanych ze skał paleozoiku i mezozoiku Gór Świętokrzyskich. Wybrzeże tego lądu miało bardzo urozmaicony kształt, zbliżony do dzisiejszego wybrzeża dalmatynskiego. Nad morskimi wodami, często wznosiły się zbudowane z białych wapieni jurajskie wzniesienia, czasami tworząc nadbrzeżne klify.
Akwen zatoki korytnickiej charakteryzował się zróżnicowaną batymetrią i urozmaiconą rzeźbą dna, a jednocześnie pozostawał w znacznym stopniu izolowany od wpływów otwartego morza. W takich warunkach powstawały na obszarze zatoki strefy spokojnej sedymentacji, gdzie gromadzące się osady nie były rozmywane przez fale i prądy morskie. Pozwalało to na osadzanie się miąższych kompleksów iłów spłukiwanych z wietrzejącego wybrzeża, Iły te zawierają przebogate zespoły mięczaków (głównie ślimaków i małży) oraz innych organizmów obficie zasiedlających dno i morską ton tych ciepłych i żyznych wód. W efekcie powstało unikalne i znane w całej Europie stanowisko paleontologiczne. Właśnie między innymi po to, aby zobaczyć faunę iłów korytnickich, przybył do Polski w 1843 roku Roederick Murchison, człowiek, który stworzył podstawy nowoczesnej geologii na świecie.
Stanowisko w Korytnicy jest o tyle charakterystyczne, że jego najcenniejszy element, czyli masowe nagromadzenie skamieniałości, nie jest bezpośrednio związane ze skałą. Iły korytnickie praktycznie się nie odsłaniają, ale w glebie okolicznych pół występują gigantyczne ilości doskonale zachowanych skamieniałości. Najczęściej są one zupełnie białe, choć czasem zachowane są resztki oryginalnego ubarwienia muszli. Wśród nich najliczniej reprezentowane są mięczaki (ok. 500 gatunków ślimaków i 200 małży, chitony, łódkonogi,), skorupiaki (małżoraczki, ustonogi, wąsonogi), szkarłupnie (jeżowce, strzykwy, wężowidła, rozgwiazdy, mątwy), wieloszczety, ryby (otolity, zęby - zwłaszcza rekinów i kości), koralowce, mszywioły, ramienionogi, gąbki, otwornice, węglanowy nanoplankton i rzadkie radiolarie. Precyzyjne datowanie osadu możliwe było poprzez rozpoznanie gatunków morskiego planktonu z grupy Dinoflagellata. Zespół Korytnicy stanowi unikalne w skali Europy i całego świata nagromadzenie perfekcyjnie zachowanych skamieniałości, który od wielu lat jest badany i ciągle dostarcza nowego materiału do badan dla uczonych z całego świata.
Drugim oprócz licznych skamieniałości elementem geologicznym okolic Korytnicy, jest pozostałość struktur związanych z obecnością linii brzegowej sprzed 15 mln lat. Na niewielkim wzniesieniu – Łysej Górze, która wynosi się nieco ponad obszar zbudowany z iłów korytnickich, widoczne są ślady niewielkiego łomu białych wapieni. Są to górnojurajskie skały, które w miocenie tworzyły stromy morski brzeg. Na linii brzegowej w obrębie miocenskich skał widoczne są luźne bloki, które odrywały się od wapiennych wybrzeży. Często powierzchnie tych wapieni pokryte są otworami, będących efektem działalności miocenskich skałotoczy- małżów potrafiących drążyć otwory w niektórych typach skał. Tak czytelne i pięknie zachowane struktury linii brzegowej w Korytnicy stanowią unikalną wartość geologiczną i uzupełniają walory edukacyjne tego stanowiska. |
| 1. Opracowanie: |
- Maria Kuleta
- Jan Urban
- Zbigniew Szczepanik
|
| 2. Aktualizacje: |
| Autor aktualizacji |
Zakres zmian |
Szczepanik Zbigniew
24.01.2018 19:46:18
|
1. Zmiana nazwy odsłonięcia
2. Uzupełnienie informacji dotyczących lokalizacji i znaczenia geoturystycznego
3. Nowa charakterystyka geologiczna
4. Uzupełnienie dokumentacji graficznej o mapki loklalizacyjne
5. Uzupełnienie bibliografii
typ: User
|
Szczepanik Zbigniew
24.01.2018 19:47:34
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Szczepanik Zbigniew
22.03.2018 09:19:54
|
Uzupełnienie dokumentacji fotograficznej
typ: User
|
Szczepanik Zbigniew
22.03.2018 09:23:47
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
26.03.2018 11:01:27
|
Aktualizacja karty w ramach projektu Aktualizacja i utrzymanie Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski (CRGP) .
typ: Process
|
Romanek Andrzej
27.03.2018 10:40:47
|
Koordynacja i weryfikacja merytoryczna karty
typ: Process
|
Kowalska Maja
03.04.2018 15:05:58
|
Publikacja i udostępnienie karty
typ: Process
|
|
| Autor |
Tytuł |
Publikacja |
Rok wydania |
Uwagi |
ISBN |
| Złotnik M. |
Drapieżnicze zachowania ustonogich i ślimaków w zapisie kopalnym – implikacje paleoekologiczne. |
Przegąd Geologiczny, 50, 9: 798. |
2002 |
|
|
| Stalmach M. |
Otwornice piaszczyste iłów korytnickich, piasków heterosteginowych i wapieni litotamniowych dolnego badenianu (miocen M4). |
Geologia AGH, tom 15, zeszyt 4, str. 119-132. |
1989 |
|
|
| Hakenberg M. |
Objaśnienia do Szczegółowej mapy geologicznej Polski w skali 1:50000, arkusz Chęciny (850). |
Instytut Geologiczny. Warszawa. |
1974 |
|
|
| Hakenberg M. |
Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1:50000, arkusz Chęciny (850) |
Instytut Geologiczny. Warszawa. |
1973 |
|
|
| Czarnocki J. |
Wyniki badań geologicznych w południowo-zachodniej i zachodniej części Gór Świętokrzyskich. |
Posiedzenia Naukowe Państwowego Instytutu Geologicznego, nr 15. |
1926 |
|
|
| Kowalewski K. |
Stratygrafia miocenu okolic Korytnicy w porónaniu z trzeciorzędem pozostałych obszarów Gór Świętokrzyskich. |
Sprawozdania Państwowego Instytutu Geologicznego, tom 6, zeszyt 1. |
1931 |
|
|
| Radwanski A.,Górka M. |
Wybrzeże morza miocenskiego – Korytnica, Lubania i głazowisko klifowe w Skotnikach |
Skompski, S. & Barski, M., (eds), Góry Swietokrzyskie: 25 najważniejszych odsłonięć geologicznych. Uniwersytet Warszawski, Wydział Geologii, 160 pp |
2016 |
|
|
| Gedl P. |
Middle Miocene dinoflagellate cysts from the Korytnica clays (Góry Świętokrzyskie Mountains, Poland) |
Ann. Soc. Geol. Polon. 66 191-218 |
1996 |
|
|
|